ജപ്പാനിലെ എയ്ക്കോ തൊയാമ (Eiko Toyama) തന്റെ ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ കാത്തിരുന്നത് നീണ്ട 32 വർഷങ്ങളാണ്. ദാമ്പത്യജീവിതത്തിൽ വീട്ടുജോലികളും കുട്ടികളെ നോക്കുന്നതും സാമ്പത്തികമായി കുടുംബത്തെ നോക്കുന്നതുമെല്ലാം എയ്ക്കോയുടെ ചുമതലയായിരുന്നു. സാമൂഹിക ജീവിതം മുതൽ തൊഴിൽപരമായ ആഗ്രഹങ്ങളെ വരെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഭർത്താവ് ശ്രമിച്ചിരുന്നതായി അവർ പറയുന്നു. ആ ജീവിതം അവരെ ശ്വാസംമുട്ടിച്ചു. എങ്കിലും, രണ്ട് ആൺമക്കൾക്ക് വേണ്ടി അവർ അതെല്ലാം സഹിച്ചു.
60 വയസ്സായപ്പോൾ ആ കാത്തിരിപ്പിന് വിരാമമായി. മക്കൾ വളർന്നു, അവർക്ക് ഇനി അമ്മയുടെ നിരന്തര ശ്രദ്ധ ആവശ്യമില്ല. ഭർത്താവിനാകട്ടെ ആരോഗ്യമുണ്ട്, പരിചരണം ആവശ്യമുള്ള പ്രായമായിട്ടില്ല. അതൊരു സുവർണ്ണാവസരമായിരുന്നു, എയ്ക്കോ കൃത്യമായി വിനിയോഗിച്ചു. "വിവാഹമോചനത്തിന് ശേഷം എനിക്ക് സന്തോഷം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. ആ സന്തോഷം കൊണ്ട് എനിക്ക് ചുറ്റും ഓടിനടക്കാൻ തോന്നി," - അവർ പറയുന്നു.
ലോകമെമ്പാടും, പ്രത്യേകിച്ച് 50 വയസ്സിനു മുകളിലുള്ള ദമ്പതികൾക്കിടയിൽ വർധിച്ചുവരുന്ന "ഗ്രേ ഡിവോഴ്സ്" (Gray Divorce) എന്ന പ്രവണതയുടെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് എയ്ക്കോയുടെ ജീവിതം. ദക്ഷിണ കൊറിയ, ജപ്പാൻ, ഹോങ്കോങ്, തായ്വാൻ, ചൈന തുടങ്ങിയ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ ഈ പ്രവണത അതിവേഗം വർദ്ധിക്കുകയാണ്. ജനനനിരക്ക് കുറയുകയും വയോജനങ്ങളുടെ എണ്ണം കൂടുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ രാജ്യങ്ങളിൽ ഇതൊരു വലിയ സാംസ്കാരിക മാറ്റമാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.
ഏഷ്യയിലെ യാഥാസ്ഥിതിക സമൂഹങ്ങളിൽ പരമ്പരാഗതമായി സ്ത്രീകൾ നേരിട്ടിരുന്ന ലിംഗവിവേചനങ്ങളെയും സാമ്പത്തിക-നിയമ തടസ്സങ്ങളെയും മറികടന്ന്, വിവാഹമോചനത്തിനായി മുന്നിട്ടിറങ്ങുന്നത് കൂടുതലും സ്ത്രീകളാണ് എന്നതാണ് ഇതിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ കാര്യം. ഉദാഹരണത്തിന്, 2024-ൽ ജപ്പാനിൽ ദീർഘകാല ദാമ്പത്യം അവസാനിപ്പിച്ചവരിൽ പുരുഷന്മാരേക്കാൾ ഇരട്ടി സ്ത്രീകളാണ് വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകിയത്. വരും ദശാബ്ദങ്ങളിൽ ഏഷ്യയിലെ പ്രായമായവരിൽ നല്ലൊരു ശതമാനം ഒറ്റയ്ക്ക് ജീവിക്കുന്നവരായിരിക്കും എന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
മാറുന്ന കാഴ്ചപ്പാടുകൾ
1960-കളിലും 70-കളിലും ജനിച്ച എയ്ക്കോയെപ്പോലുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് വിവാഹമോചനം എന്നത് അക്കാലത്ത് ചിന്തിക്കാൻ പോലുമാകാത്ത ഒന്നായിരുന്നു. അപമാനവും കുറ്റപ്പെടുത്തലുകളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു അന്നത്തെ സമൂഹം. "അക്കാലത്ത് ഒരു സ്ത്രീ വിവാഹമോചനം നേടുകയെന്നാൽ ജീവിതം അവസാനിച്ചതിന് തുല്യമായിരുന്നു," കൻസാസിലെ വാഷ്ബേൺ സർവകലാശാലയിലെ സോഷ്യോളജി അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസറായ സാങ്യുബ് പാർക്ക് (Sangyoub Park) പറയുന്നു.
എന്നാൽ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയോടെ കൂടുതൽ സ്ത്രീകൾ വിദ്യാഭ്യാസം നേടുകയും തൊഴിൽ മേഖലകളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ഈ സാഹചര്യത്തിൽ മാറ്റം വന്നു. ആഗോളവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഏഷ്യയിൽ വളർന്ന ജനറേഷൻ എക്സ് (Gen X - 1965 നും 1980 നും ഇടയിൽ ജനിച്ചവർ), അമേരിക്കൻ സിനിമകളിലൂടെയും ടിവി പരിപാടികളിലൂടെയും കുടുംബപരമായ ബാധ്യതകളേക്കാൾ വ്യക്തിപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകാൻ ശീലിച്ചു. 2023-ലെ ദക്ഷിണ കൊറിയൻ കണക്കുകൾ പ്രകാരം, ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി 30 വർഷത്തിലധികം ഒന്നിച്ച് ജീവിച്ച ദമ്പതികളുടെ വിവാഹമോചന നിരക്ക്, 5 വർഷത്തിൽ താഴെ മാത്രം ദാമ്പത്യമുള്ളവരുടേതിനേക്കാൾ കൂടുതലായി മാറി. ഹോങ്കോങ്ങിലും തായ്വാനിലും ചൈനയിലുമെല്ലാം ഈ കണക്കുകൾ കുതിച്ചുയരുകയാണ്.
സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യവും നിയമപരിരക്ഷയും
വിവാഹമോചിതരാകുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് സാമ്പത്തിക സുരക്ഷിതത്വം ഉറപ്പാക്കുന്ന നിയമപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഇതിൽ വലിയൊരു പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2014-ൽ ദക്ഷിണ കൊറിയയും 2007-ൽ ജപ്പാനും കൊണ്ടുവന്ന നിയമപരിഷ്കാരങ്ങൾ പ്രകാരം, വീട്ടുജോലികളും കുട്ടികളുടെ കാര്യവും നോക്കി ഭർത്താവിനെ ജോലിക്ക് പോകാൻ സഹായിച്ച വീട്ടമ്മമാർക്ക്, വിവാഹമോചനത്തിന് ശേഷം ഭർത്താവിന്റെ പെൻഷന്റെ ഒരു ഭാഗത്തിന് നിയമപരമായ അർഹത ലഭിച്ചു. ഏഷ്യയിലെ പ്രായമായവർക്കിടയിൽ സാമ്പത്തിക ദാരിദ്ര്യം കൂടുതലായതിനാൽ ഈ നിയമങ്ങൾ സ്ത്രീകൾക്ക് വലിയ ആശ്വാസമാണ്.
എംപ്റ്റി നെസ്റ്റ് സിൻഡ്രോം' (Empty Nest Syndrome)
മക്കൾ മുതിർന്ന് പഠനത്തിനായോ ജോലിക്കായോ സ്വന്തം കുടുംബമായോ വീടുവിട്ടു പോകുമ്പോഴാണ് പല ദമ്പതികൾക്കും തങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള പൊരുത്തക്കേടുകളുടെ യഥാർത്ഥ വ്യാപ്തി മനസ്സിലാകുന്നത്. കുട്ടികൾക്ക് വേണ്ടി മാത്രം വർഷങ്ങളോളം വിവാഹബന്ധത്തിൽ തുടർന്നവർ, വീട്ടിൽ രണ്ടുപേർ മാത്രമാകുമ്പോൾ പരസ്പരം ഒത്തുപോകാൻ സാധിക്കുന്നില്ല എന്ന് തിരിച്ചറിയുകയും വേർപിരിയാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആയുർദൈർഘ്യം വർധിച്ചതാണ് മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകം. അറുപത് വയസ്സിൽ ഒരാൾക്ക് ഇനിയും 20-30 വർഷം കൂടി ജീവിക്കാൻ ബാക്കിയുണ്ട്. സന്തോഷമില്ലാത്ത ഒരു വിവാഹബന്ധത്തിൽ ആ കാലം ചെലവഴിക്കാൻ ഇന്നത്തെ സ്ത്രീകൾ തയ്യാറല്ല. അറുപത് വയസ്സിൽ ഒരാൾ ജോലിയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചാലും, അവർക്ക് ഇനിയും ആരോഗ്യത്തോടെ ജീവിക്കാൻ രണ്ടു പതിറ്റാണ്ടുകളോളം ബാക്കിയുണ്ട്. സന്തോഷമില്ലാത്ത ഒരു വിവാഹബന്ധത്തിൽ ഈ ബാക്കി കാലം കൂടി തള്ളിനീക്കാൻ ഇന്നത്തെ സ്ത്രീകൾ തയ്യാറല്ല. ശിഷ്ടകാലം സമാധാനപരമായും തങ്ങളുടെ വ്യക്തിപരമായ സന്തോഷങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകിയും ജീവിക്കാൻ അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വീട്ടുജോലികളിലെ അസമത്വവും പരമ്പരാഗത രീതികളും
മിക്ക ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലും വീട്ടുജോലികളുടെയും കുട്ടികളെ വളർത്തുന്നതിന്റെയും പൂർണ്ണ ഉത്തരവാദിത്തം സ്ത്രീകൾക്കാണ്. ഭർത്താക്കന്മാർ ജോലിയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച് വീട്ടിലിരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നതോടെ സ്ത്രീകളുടെ ജോലിഭാരം വീണ്ടും വർധിക്കുന്നു (ജപ്പാനിൽ ഇതിനെ 'റിട്ടയേർഡ് ഹസ്ബൻഡ് സിൻഡ്രോം' എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്). വാർദ്ധക്യകാലം മുഴുവൻ ഭർത്താവിന്റെ പരിചാരികയായി മാത്രം ഒതുങ്ങിക്കൂടാൻ സ്ത്രീകൾ തയ്യാറല്ല. വീട്ടുജോലികൾ തുല്യമായി പങ്കിടുന്നതിലെ ഭർത്താക്കന്മാരുടെ വിമുഖത പലപ്പോഴും വിവാഹമോചനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ വർധിച്ചുവരുന്ന ഗ്രേ ഡിവോഴ്സുകൾ കേവലം ഒരു സാമൂഹിക പ്രതിഭാസമോ ജനസംഖ്യാ കണക്കുകളിലെ മാറ്റമോ മാത്രമല്ല, മറിച്ച്, കാലങ്ങളായി അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടിരുന്ന സ്ത്രീകളുടെ വലിയൊരു സ്വാതന്ത്ര്യപ്രഖ്യാപനം കൂടിയാണിത്. വാർധക്യം എന്നത് നിശബ്ദമായി സഹിച്ചു തീർക്കാനുള്ള കാലമല്ല, മറിച്ച് നഷ്ടപ്പെട്ട വ്യക്തിത്വവും സന്തോഷവും തിരിച്ചുപിടിക്കാനുള്ള സുവർണ്ണാവസരമാണെന്നാണ് ഇവർ പറഞ്ഞുവെക്കുന്നത്. സമൂഹം കൽപ്പിച്ചുനൽകിയ യാഥാസ്ഥിതിക ചട്ടക്കൂടുകൾ പൊട്ടിച്ച് പുറത്തുവരുന്ന ഇവർ, സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം ജീവിക്കാൻ പ്രായം ഒരു തടസ്സമേയല്ലെന്ന വലിയ പാഠമാണ് പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് നൽകുന്നത്. അതെ, ജീവിതത്തിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്താനും പുതിയൊരു അധ്യായം തുടങ്ങാനും ഒരിക്കലും വൈകിയിട്ടില്ല.
Across Asia—particularly in aging societies like Japan, South Korea, Hong Kong, Taiwan, and mainland China—there is a significant, steady surge in "gray divorces," which refers to splits among couples aged 50 and older who have been married for decades. In South Korea, for example, late-life divorces among long-married couples have surpassed divorces among newlywed couples for the first time. Historically, conservative Asian societies placed restrictive gender norms, intense social stigma, and financial hurdles on women, making divorce taboo and shameful. However, a major demographic and cultural shift is now taking place, heavily driven by women who are increasingly initiating these late-life separations.