സിജെപി പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തവർക്കെതിരെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത കേസുകൾ പുനഃപരിശോധിക്കാനോ പിൻവലിക്കാനോ ഡൽഹി, അസം, പശ്ചിമ ബംഗാൾ, ബിഹാർ തുടങ്ങി വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളും നിർദ്ദേശങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, സർക്കാർ ഉത്തരവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം എഫ്ഐആറുകൾ ഒറ്റരാത്രികൊണ്ട് അവസാനിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് നിയമ വിദഗ്ധരും മുതിർന്ന പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും വ്യക്തമാക്കുന്നു. പ്രതിഷേധക്കാർക്കെതിരെ ക്രിമിനൽ കേസുകൾ പാടില്ലെന്ന സിജെപിയുടെ ആവശ്യം സർക്കാർ അംഗീകരിച്ചതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പൊലീസ് ഈ കേസുകൾ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള റിപ്പോർട്ടുകൾ കോടതിയിൽ സമർപ്പിച്ചേക്കാം.
എന്നാൽ, ഇത് 'തെളിവുകളുടെ അഭാവം' എന്ന കാരണത്താലായിരിക്കില്ല, മറിച്ച് ക്രിമിനൽ പശ്ചാത്തലമില്ലാത്ത സമാധാനപരമായ പ്രതിഷേധക്കാർക്കെതിരെ നിർബന്ധിത നടപടികൾ പാടില്ലെന്ന ജൂലൈ 28-ലെ സുപ്രീം കോടതി ഉത്തരവിനെയോ, തുടർന്നുള്ള സർക്കാർ നിർദ്ദേശങ്ങളെയോ അടിസ്ഥാനമാക്കിയായിരിക്കും. എങ്കിലും ഇതിലെ അന്തിമ തീരുമാനം കോടതിയുടേതാണ്. അന്വേഷണ ഏജൻസി സമർപ്പിക്കുന്ന ഏത് ക്ലോഷർ റിപ്പോർട്ടും കോടതി പരിശോധിച്ച് അംഗീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇത് സ്വീകരിക്കാനോ നിരസിക്കാനോ കോടതിക്ക് പൂർണ്ണ അധികാരമുണ്ട്.
ഒരു എഫ്ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു കഴിഞ്ഞാൽ അത് പിന്നീട് കോടതിയുടെ സ്വത്തായി മാറുമെന്നാണ് ഒരു മുതിർന്ന പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥൻ വിശദീകരിക്കുന്നത്. ഒരു എഫ്ഐആർ അങ്ങനെ വെറുതെ പിൻവലിക്കാൻ നിയമത്തിൽ വ്യവസ്ഥയില്ല. ഒന്നുകിൽ കേസ് അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ക്ലോഷർ റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ കേസ് റദ്ദാക്കാൻ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കണം. സർക്കാർ ഒരു ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചു എന്ന ഒറ്റ കാരണത്താൽ ഇത് നടപ്പിലാകില്ല, കൃത്യമായ നിയമ നടപടിക്രമങ്ങളിലൂടെ മാത്രമേ ഇത് സാധ്യമാകൂ. പ്രോസിക്യൂഷൻ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ട് പോകേണ്ടതില്ലെന്ന സർക്കാരിന്റെ തീരുമാനം പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർ വഴിയാണ് കോടതിയെ അറിയിക്കുന്നത്. സർക്കാരിന്റെ നിർദ്ദേശം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി പ്രോസിക്യൂഷൻ തുടരാൻ താൽപ്പര്യമില്ലെന്ന് പ്രോസിക്യൂട്ടർ കോടതിയെ അറിയിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സൻഹിതയിലെ (BNSS) 360-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം പ്രോസിക്യൂഷനിൽ നിന്ന് പിന്മാറാൻ നിയമപരമായ വ്യവസ്ഥയുണ്ട്. ഇതനുസരിച്ച്, വിധി പ്രസ്താവിക്കുന്നതിന് മുൻപ് ഏത് സമയത്തും പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർക്കോ അസിസ്റ്റന്റ് പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർക്കോ ഒരു പ്രതിയുടെ പ്രോസിക്യൂഷനിൽ നിന്ന് പിന്മാറാൻ സാധിക്കും. എന്നാൽ ഇതിന് കോടതിയുടെ അനുമതി നിർബന്ധമാണ്. കുറ്റപത്രം സമർപ്പിക്കുന്നതിന് മുൻപാണ് പിന്മാറുന്നതെങ്കിൽ പ്രതിയെ വെറുതെ വിടും. കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചതിന് ശേഷമാണെങ്കിൽ ഇത് അക്വിറ്റൽ ആയി കണക്കാക്കും.
എന്നാൽ, കേസുകൾ പിൻവലിക്കാനുള്ള രാഷ്ട്രീയപരമായ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ കൊണ്ട് മാത്രം ക്രിമിനൽ നടപടികൾ അവസാനിക്കില്ലെന്ന് മുതിർന്ന അഭിഭാഷകൻ മനീന്ദർ സിങ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അത് കേവലം പ്രോസിക്യൂട്ടർക്ക് കോടതിയിൽ അപേക്ഷ നൽകാനുള്ള അധികാരം നൽകുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഒരു കേസ് പിൻവലിക്കുന്നതിനെ ഇരകൾ എതിർക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവർക്ക് കോടതിയിൽ പ്രൊട്ടസ്റ്റ് പെറ്റിഷൻ നൽകാനും അവകാശമുണ്ട്. ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കോടതിക്ക് കേസ് പിൻവലിക്കാനുള്ള അപേക്ഷ നിരസിക്കാനോ, വസ്തുതകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ തുടർ അന്വേഷണത്തിന് ഉത്തരവിടാനോ സാധിക്കും. അതുകൊണ്ട് തന്നെ കേസുകൾ മൊത്തമായി പിൻവലിക്കുക സാധ്യമല്ല.
കേസ് പിൻവലിക്കാൻ ഭരണകൂടം കോടതിയോട് ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ മജിസ്ട്രേറ്റ് ആ കേസിന്റെ സ്വഭാവം പരിശോധിക്കാറുണ്ട്. പൊതുമുതൽ നശിപ്പിക്കുക, കലാപം ഉണ്ടാക്കുക, പൊലീസുകാരെ ആക്രമിക്കുക തുടങ്ങിയ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ സർക്കാരാണ് പ്രധാന ഇര എന്നതിനാൽ പ്രോസിക്യൂഷൻ പിൻവലിക്കാനുള്ള അപേക്ഷ കോടതി വേഗത്തിൽ പരിഗണിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ സ്വകാര്യ വ്യക്തികൾ ഇരകളായ കേസുകളിൽ അവരെ കൂടി കേട്ട ശേഷമേ കോടതി അന്തിമ തീരുമാനമെടുക്കൂ. കൂടാതെ, കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ കീഴിലുള്ള ഡൽഹി പോലീസിന്റെ കേസുകളിൽ മാത്രമേ കേന്ദ്രത്തിന് നേരിട്ട് ഇടപെടാൻ സാധിക്കൂ എന്നും, മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പൊലീസ് അതാത് സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായതിനാൽ അവിടെ കാര്യങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണെന്നും മുൻ സുപ്രീം കോടതി ജഡ്ജി അഭയ് എസ് ഓക്ക വ്യക്തമാക്കി.
വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ഒരുപോലെയല്ല എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഡൽഹി സർക്കാരിന്റെ ഉത്തരവിൽ എഫ്ഐആറുകൾ പിൻവലിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായി പറയുന്നില്ല. അറസ്റ്റുകൾ പുനഃപരിശോധിക്കണമെന്നും, ക്രിമിനൽ പശ്ചാത്തലമില്ലാത്ത സമാധാനപരമായി പ്രതിഷേധിച്ച വിദ്യാർത്ഥികൾക്കെതിരെ സംയമനം പാലിക്കണമെന്നുമുള്ള സുപ്രീം കോടതി നിർദ്ദേശം ആവർത്തിക്കുക മാത്രമാണ് ഡൽഹി സർക്കാർ ചെയ്തത്. അതേസമയം, ബിഹാർ പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങൾ സമാധാനപരമായി പ്രതിഷേധിച്ചവർക്കെതിരെയുള്ള കേസുകൾ പിൻവലിക്കാൻ പ്രത്യേകം നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ ഈ വിഷയത്തിൽ ചർച്ചകൾ നടത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇതുവരെ രേഖാമൂലമുള്ള ഉത്തരവുകളൊന്നും പുറപ്പെടുവിച്ചിട്ടില്ല. ബിഹാറിൽ അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർ സർക്കാർ ഉത്തരവ് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി കൂടുതൽ അന്വേഷണം ആവശ്യമില്ലെന്ന് കാണിച്ച് ക്ലോഷർ റിപ്പോർട്ട് നൽകാനും, പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർ അത് കോടതിയിൽ പിന്തുണയ്ക്കാനുമാണ് സാധ്യത.
തിരിച്ചറിയപ്പെടാത്ത വ്യക്തികൾക്കെതിരെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത കേസുകൾ വേഗത്തിൽ അവസാനിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കാം. എന്നാൽ, വ്യക്തികളെ പ്രത്യേകം പേരെടുത്ത് പ്രതി ചേർത്തിട്ടുള്ള കേസുകൾ പിൻവലിക്കുന്നതിന് വളരെ വിശദമായ നിയമനടപടികൾ ആവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ എല്ലാ എഫ്ഐആറുകളും ഒറ്റയടിക്ക് പിൻവലിക്കുക എന്നത് അസാധ്യമായ കാര്യമാണ്. കലാപം, പൊതുമുതൽ നശിപ്പിക്കൽ, കൊലപാതക ശ്രമം, ഔദ്യോഗിക കൃത്യനിർവഹണം തടസ്സപ്പെടുത്തൽ തുടങ്ങിയ ഗൗരവകരമായ കുറ്റങ്ങൾ ചുമത്തി ബിഹാറിൽ 64 കേസുകളും, മഹാരാഷ്ട്രയിൽ 17 കേസുകളും, കൊൽക്കത്തയിൽ 7 കേസുകളും, ഡൽഹിയിൽ 13 കേസുകളുമാണ് നിലവിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. ഈ കേസുകൾ ഓരോന്നും അതിന്റെ മെറിറ്റിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാകും കോടതികൾ പരിഗണിക്കുക.
While several Indian states and Union Territories have ordered the review or withdrawal of FIRs against peaceful Cockroach Janta Party (CJP) protesters, legal experts emphasize that governments cannot unilaterally dismiss these cases overnight. Once an FIR is filed, it becomes the court's property. The process requires a public prosecutor to file an application for withdrawal under Section 360 of the BNSS, which the court must then approve. Even with government directives citing a recent Supreme Court order against coercing peaceful protesters, courts evaluate each case individually, especially when private victims are involved or specific individuals are named.