മൂന്ന് വർഷത്തിലേറെ നീണ്ട സെൻസർ വിവാദങ്ങൾക്കും റിലീസ് അനിശ്ചിതത്വങ്ങൾക്കും ഒടുവിൽ പ്രേക്ഷകരിലേക്കെത്തിയ ദിൽജിത് ദോസഞ്ജ് ചിത്രം 'സത്ലജ്' വീണ്ടും വിവാദങ്ങളുടെ നടുവിൽ. ചിത്രം ഒടിടി പ്ലാറ്റ്ഫോമായ സീ5-ൽ (Zee5) റിലീസ് ചെയ്ത് വെറും രണ്ട് ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഇന്ത്യയിൽ പിൻവലിച്ചു. ജൂലൈ 3-ന് യാതൊരുവിധ കട്ടുകളും ഇല്ലാതെ (Uncut version) ഒടിടിയിൽ സ്ട്രീമിങ് ആരംഭിച്ച സിനിമ ജൂലൈ 5-ഓടെ അപ്രത്യക്ഷമായി.
സിനിമ പിൻവലിക്കാനുള്ള കൃത്യമായ കാരണം സീ5 ഇതുവരെ ഔദ്യോഗികമായി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല. "നിലവിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത് ഇന്ത്യയിൽ ചിത്രം താൽക്കാലികമായി നിർത്തിവയ്ക്കുകയാണ്" എന്നാണ് സീ5 പ്രതികരിച്ചത്. സിനിമയ്ക്ക് പിന്നിലെ അണിയറപ്രവർത്തകർക്കും അവരുടെ ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും ഒപ്പം നിൽക്കുന്നുവെന്നും, നിയമപരമായ വഴികളിലൂടെ ചിത്രം വീണ്ടും പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമെന്നും സീ5 പുറത്തിറക്കിയ പ്രസ്താവനയിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
എന്താണ് 'സത്ലജ്' അല്ലെങ്കിൽ 'പഞ്ചാബ് 95'?
'സത്ലജ്' നേരിടുന്ന വിവാദങ്ങൾ പുതിയതല്ല. ഹണി ട്രെഹാൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രം നേരത്തെ 'പഞ്ചാബ് 95' എന്ന പേരിലായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഈ ചിത്രം വർഷങ്ങൾ നീണ്ട കാത്തിരിപ്പിനൊടുവിലാണ് വെളിച്ചം കണ്ടത്. സെൻട്രൽ ബോർഡ് ഓഫ് ഫിലിം സർട്ടിഫിക്കേഷൻ 125-ലേറെ കട്ടുകൾ നിർദേശിച്ചതോടെയാണ് സിനിമ വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലായത്. പ്രമുഖ മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകനായ ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്നും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടാണ് ഈ ചിത്രം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. 1980-90 കാലഘട്ടങ്ങളിൽ പഞ്ചാബിൽ നടന്നതായി ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങളും, കാണാതായവരുടെ മൃതദേഹങ്ങൾ രഹസ്യമായി ദഹിപ്പിച്ചെന്ന ഞെട്ടിക്കുന്ന വിവരങ്ങളും ലോകത്തിന് മുന്നിൽ കൊണ്ടുവന്നത് ഖൽറയായിരുന്നു. ഇതിന്റെ പേരിൽ 1995-ൽ അദ്ദേഹം തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകപ്പെടുകയും കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ കേസിൽ നിരവധി പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെ കോടതി പിന്നീട് ശിക്ഷിച്ചിരുന്നു.
ചിത്രത്തിന് നേരെ നടന്ന കടുത്ത സെൻസർ നടപടികൾക്കെതിരെ സംവിധായകൻ ഹണി ട്രെഹാൻ പരസ്യമായി രംഗത്തെത്തിയിരുന്നു. ആദ്യം 21 മാറ്റങ്ങൾ മാത്രം ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്ന സിബിഎഫ്സി, പിന്നീട് അത് 127 ആയി ഉയർത്തിയെന്നും സിനിമയിൽ നിന്ന് ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയുടെ പേര് പോലും ഒഴിവാക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടുവെന്നുമാണ് അദ്ദേഹം ആരോപിച്ചത്.
എന്തുകൊണ്ടാണ് സെൻസർ ബോർഡ് കട്ടുകൾ ആവശ്യപ്പെട്ടത്?
കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് വർഷമായി റിലീസ് കാത്തുകിടക്കുന്ന ചിത്രമാണിത്. തിയറ്റർ റിലീസിനായി സെൻട്രൽ ബോർഡ് ഓഫ് ഫിലിം സർട്ടിഫിക്കേഷനെ സമീപിച്ചപ്പോൾ അവർ ആദ്യം 21 കട്ടുകളും പിന്നീട് അത് 127 കട്ടുകളാക്കി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. സിനിമയിൽ നിന്ന് യഥാർത്ഥ നായകനായ ജസ്വന്ത് സിങ് ഖൽറയുടെ പേര് പോലും മാറ്റണമെന്ന് സെൻസർ ബോർഡ് ആവശ്യപ്പെട്ടതായി സംവിധായകൻ ആരോപിച്ചിരുന്നു.
"ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു രക്തസാക്ഷിയുടെ പേര് വെട്ടിമാറ്റാനാണ് സിബിഎഫ്സി ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. ഇത് സിനിമയിലെ 127 കട്ടുകൾ അല്ല, രാജ്യത്തിന്റെ ജനാധിപത്യത്തിന്മേലുള്ള കട്ടുകളാണ്" - സംവിധായകൻ ഹണി ട്രെഹാൻ പറഞ്ഞു. സെൻസർ ബോർഡിന്റെ ഈ മാറ്റങ്ങൾക്ക് നിർമ്മാതാക്കൾ തയ്യാറാകാത്തതിനാലാണ് കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് വർഷമായി സിനിമ തിയറ്ററുകളിൽ എത്താതിരുന്നത്.
"സിനിമ എന്നത് ഞങ്ങളുടെ ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്. അത് ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തട്ടെ. ആർക്കെങ്കിലും എന്തെങ്കിലും എതിർപ്പുണ്ടെങ്കിൽ അവർക്ക് കോടതിയെ സമീപിക്കാം. കോടതിയുടെ ഏത് തീരുമാനവും അംഗീകരിക്കാൻ ഞങ്ങൾ തയ്യാറാണ്."- ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസിന് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ ട്രെഹാൻ പറഞ്ഞു. ചിത്രത്തിൽ നിന്നും ജസ്വന്ത് സിംഗ് ഖൽറയുടെ പേര് നീക്കം ചെയ്യണമെന്ന സെൻസർ ബോർഡിന്റെ ആവശ്യം ഒരു രക്തസാക്ഷിയെ ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ മായ്ച്ചുകളയാനുള്ള ശ്രമമാണെന്നും അദ്ദേഹം വിമർശിച്ചു. "ഈ 127 വെട്ടിമാറ്റലുകൾ സിനിമയ്ക്ക് നേരെയല്ല, രാജ്യത്തിന്റെ ജനാധിപത്യത്തിന് നേരെയാണ്. നിങ്ങൾ നിർദേശിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങൾക്ക് ന്യായമായ കാരണങ്ങൾ പോലുമില്ല,"- ട്രെഹാൻ വ്യക്തമാക്കി.
അതേസമയം, സിനിമ പിൻവലിക്കപ്പെടുമെന്ന് തനിക്ക് നേരത്തെ തന്നെ ആശങ്കയുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് നായകനായ ദിൽജിത് ദോസഞ്ജ് ചിത്രത്തിന്റെ റിലീസിന് ശേഷം ഒരു ഇൻസ്റ്റാഗ്രാം ലൈവിൽ പറഞ്ഞിരുന്നു. "ഇന്ന് ശനിയാഴ്ചയാണ്, തിങ്കളാഴ്ചയോടെ ഇത് പിൻവലിക്കപ്പെട്ടേക്കാം. അതിനാൽ നിങ്ങൾക്ക് കഴിയുമെങ്കിൽ ഇത് ഡൗൺലോഡ് ചെയ്തോളൂ" എന്ന് അദ്ദേഹം ആരാധകരോട് പറഞ്ഞിരുന്നു.
"1995-ലും ഖൽറ സാബിന്റെ ശബ്ദം അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടു, ഇന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദം അടിച്ചമർത്തപ്പെടുകയാണ്. നമ്മൾ എവിടെയാണ് നിൽക്കുന്നത്?" എന്ന് ദിൽജിത് ഇൻസ്റ്റാഗ്രാമിൽ കുറിച്ചു. നീണ്ട പോരാട്ടങ്ങൾക്കൊടുവിൽ ചുരുങ്ങിയ ദിവസത്തേക്കെങ്കിലും സിനിമ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിയതിൽ അദ്ദേഹം നന്ദിയും രേഖപ്പെടുത്തി.
ചിത്രം ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ചതിന് പിന്നിലെ യഥാർഥ കാരണം ഇപ്പോഴും വ്യക്തമല്ല. സിനിമ നേരിട്ട സെൻസർ കുരുക്കുകളോ നിയമനടപടികളോ ആണ് ചിത്രം പിൻവലിക്കാൻ കാരണമെന്ന് സീ5 ഇതുവരെ ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടില്ല. മുൻകാല സെൻസർ വിവാദങ്ങളുടെ തുടർച്ചയാണോ, അതോ മറ്റ് നിയമപരമായ നടപടികളാണോ ഇതിന് പിന്നിലെന്ന കാര്യത്തിലും ഔദ്യോഗിക സ്ഥിരീകരണമില്ല.
എങ്കിലും, പുതിയ സംഭവവികാസങ്ങൾ 'സത്ലജ്' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധികൾ നിറഞ്ഞ യാത്രയിലേക്ക് വീണ്ടും വിരൽ ചൂണ്ടുകയാണ്. മുൻപില്ലാത്ത വിധമുള്ള സെൻസർ തർക്കങ്ങളും വർഷങ്ങളുടെ കാത്തിരിപ്പും കഴിഞ്ഞ് ഒടിടിയിൽ റിലീസ് ചെയ്തിട്ടും പെട്ടെന്ന് തന്നെ ചിത്രം പിൻവലിക്കപ്പെട്ടത് വലിയ വിവാദമായിട്ടുണ്ട്. സെൻസർഷിപ്പ്, ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യം, ഒപ്പം പഞ്ചാബ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവതരണം എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ചൂടേറിയ ചർച്ചകളുടെ കേന്ദ്രമായി ഈ ചിത്രം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുകയാണ്.
Diljit Dosanjh's highly anticipated film 'Satluj' (previously titled 'Punjab '95') was quietly released in its uncut version on the OTT platform ZEE5 on July 3, 2026, bypassing a theatrical release. However, just two days later, the platform abruptly took the film down in India, sparking renewed debates about censorship and artistic freedom. Directed by Honey Trehan, the film is a biographical drama based on the life of Jaswant Singh Khalra, a prominent human rights activist. During the Punjab militancy era in the 1980s and 1990s, Khalra exposed the illegal cremations of thousands of unidentified bodies by the police.