കച്ച് എന്ന വരണ്ട മണ്ണിലെ കഠിനമായ വെയിലില് അറുപതുകാരനായ ബെഗ്മമദ് മുത്വ തന്റെ എരുമകളെ മേയ്ക്കുമ്പോള്, ഒരു കാര്യം അദ്ദേഹം ഉറപ്പിച്ചു വിശ്വസിക്കുന്നു: ഈ പുല്മേട് വെറുമൊരു മണ്ണല്ല, അവരുടെ ജീവനാണ്. തലമുറകളായി ഇവിടെ ജീവിക്കുന്ന 'മാല്ധാരി' എന്ന ഇടയസമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് അദ്ദേഹം. ആകാശം മുട്ടുന്ന ഉയരമുള്ള പുല്മേടുകളും ഓരോ ശൈത്യകാലത്തും ആയിരക്കണക്കിനു കിലോമീറ്ററുകള് താണ്ടിയെത്തുന്ന കൊക്കുകളുമാണ് ഈ നാടിന്റെ യഥാര്ത്ഥ അവകാശികള്. എന്നാല്, കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു ദിവസങ്ങളായി ബെഗ്മമദിന്റെ ഉറക്കം നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. തന്റെ വീടിനടുത്തുള്ള 4,500 ഏക്കര് ഭൂമിയില് ഒരു വലിയ സൗരോര്ജ പ്ലാന്റ് വരാന് പോകുന്നുവെന്ന വാര്ത്തയാണ് ആ മനുഷ്യനെ ആശങ്കയിലാക്കുന്നത്.
'ഇതൊരു വെറും ഭൂമിയല്ല, ഞങ്ങളുടെ എരുമകളുടെ ഭക്ഷണമാണ്, ഞങ്ങളുടെ ജീവിതമാണ്,' ബെഗ്മമദ് പറയുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശങ്കയ്ക്കു ശാസ്ത്രീയമായ ഒരടിസ്ഥാനമുണ്ട്. ഇക്കോളജിസ്റ്റുകള് പറയുന്നത് ഈ പുല്മേടുകള് ചതുപ്പുനിലത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്നാണ്. മഴക്കാലത്ത് വെള്ളം നിറയുന്ന, ശൈത്യകാലത്ത് പക്ഷികളുടെ സ്വര്ഗമാകുന്ന ഈ ഭൂമി, പക്ഷികള്ക്ക് ഭക്ഷണം തേടാനുള്ള ഒരിടം കൂടിയാണ്. ഇവിടുത്തെ പക്ഷികളെക്കുറിച്ചും ജന്തുക്കളെക്കുറിച്ചും സംസാരിക്കുമ്പോള് പരിസ്ഥിതി പ്രവര്ത്തകനായ ചേതന് മിഷറിന്റെ വാക്കുകളില് ഒരു വേദനയുണ്ട്. നിങ്ങള് മാപ്പില് വരയ്ക്കുന്ന വരകള്ക്ക് ഈ ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ ആഴം അളക്കാന് കഴിയില്ല. ഇതൊരു ഒറ്റപ്പെട്ട തടാകമല്ല; ഇതൊരു വലിയ ജീവന്റെ ശൃംഖലയാണ്. സൗരോര്ജ പാനലുകള് വരുമ്പോള് പക്ഷികള് അതിനെ വെള്ളമായി തെറ്റിദ്ധരിച്ച് വന്നിടിക്കും. ഇതൊരു വന്ദുരന്തത്തിലേക്ക് വഴിവെക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടികാട്ടുന്നു.
ഇവിടെയാണ് നാം വലിയൊരു ചോദ്യം നേരിടുന്നത്. ഹരിതോർജത്തിനുവേണ്ടി മറ്റൊരു പരിസ്ഥിതിയെ നാം ഇല്ലാതാക്കണോ? സൗരോര്ജം വികേന്ദ്രീകരിക്കാവുന്ന ഒന്നാണ്. അത് നഗരങ്ങള്ക്ക് അടുത്തോ അല്ലെങ്കില് കാര്ഷികയോഗ്യമല്ലാത്ത മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിലോ സ്ഥാപിക്കാന് സാധിക്കും. എന്നിട്ടും, എന്തിനാണ് ഈ പാവപ്പെട്ട ഇടയന്മാരുടെ മേച്ചില്പ്പുറങ്ങള് തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്? ഞങ്ങള് വികസനത്തിന് എതിരല്ല, പക്ഷേ നമ്മുടെ വികസനം മറ്റൊരാളുടെ അതിജീവനം ഇല്ലാതാക്കി ആകരുതെന്ന് ആദിവാസി ഗോത്രങ്ങള് ഒന്നടങ്കം പറയുന്നു.
മേയ് 22ന് നടന്ന ജനകീയ പ്രതിഷേധത്തില് 500ലധികം മാല്ധാരികള് ഒന്നിച്ചു കൂടി. കണ്ണുകളില് ആകുലതയുണ്ടെങ്കിലും അവരുടെ ശബ്ദത്തില് കരുത്തുണ്ടായിരുന്നു. കച്ചിലെ ആ വിശാലമായ ഭൂപ്രദേശത്ത്, 150 ദശലക്ഷം വര്ഷം പഴക്കമുള്ള ഫോസിലുകള് മുതല് നാളെ എത്തുന്ന ദേശാടനപക്ഷികള് വരെ ഇവിടെയുണ്ട്. നമ്മുടെ ഊര്ജാവശ്യങ്ങള്ക്കുവേണ്ടി നമ്മള് ചെയ്യുന്ന ഓരോ ചെറിയ പ്രവൃത്തിയും ഇത്തരം അതിലോലമായ ആവാസവ്യവസ്ഥകളെ എങ്ങനെയെല്ലാം ബാധിക്കുന്നുവെന്ന് ഓര്മിപ്പിക്കുകയാണ് ബെഗ്മമദും സംഘവും.
ഒരു വശത്ത് സൗരോര്ജ പാനലുകള് മിന്നിത്തിളങ്ങുമ്പോള്, മറുവശത്ത് ഈ മണ്ണിലെ മനുഷ്യരുടെയും പക്ഷികളുടെയും ജീവിതം അസ്തമിക്കരുതെന്ന് അവര് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ ഭൂമിയില് ആര്ക്കാണ് കൂടുതല് അവകാശം? കാലങ്ങളായി ഇവിടെ ജീവിക്കുന്നവരോ അതോ പുതിയ കാലത്തിന്റെ പാനലുകളോ? ഈ ചോദ്യം കച്ചിലെ കാറ്റില് ഇന്നും ഉത്തരം കിട്ടാതെ അലയടിക്കുന്നു. ഇതില്നിന്ന് ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണമെന്നതു കേവലം വലിയ പ്രസംഗങ്ങളല്ല, മറിച്ച് ബെഗ്മമദിനെപ്പോലെ മണ്ണില് പണിയെടുക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെയും ആകാശത്ത് വട്ടം പറക്കുന്ന പക്ഷികളുടെയും അവകാശങ്ങള് സംരക്ഷിക്കല് കൂടിയാണ്.
Under the scorching sun of the arid plains of Kutch, 60-year-old Begmamad Mutha grazes his buffaloes with one firm belief: this grassland is not just land—it is their lifeline. He belongs to the Maldhari pastoral community, whose generations have depended on these grasslands for their survival. The towering stretches of grass that seem to touch the sky and the cranes that migrate thousands of kilometres every winter are the true inhabitants of this landscape.
But for the past few days, Begmamad has been unable to sleep. News that a massive solar power project is set to be built on 4,500 acres of land near his home has filled him with anxiety.