അധികാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ക്ക് മുന്നില്‍ ശബ്ദമുയര്‍ത്താന്‍ ജനങ്ങള്‍ എവിടെ പോകണം? ജനാധിപത്യം പൗരന്മാര്‍ക്ക് സംസാരിക്കാനുള്ള അവകാശം നല്‍കുന്നുണ്ടെങ്കില്‍, അവരുടെ ശബ്ദം കേള്‍ക്കപ്പെടേണ്ട ഒരു ഇടവും അത് ഉറപ്പുനല്‍കേണ്ടതുണ്ട്. രാജ്യതലസ്ഥാനത്തെ പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത കേന്ദ്രമായ ജന്തര്‍ മന്ദിറില്‍ പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ വിലക്കുന്നു എന്ന വാര്‍ത്തകള്‍ അടിസ്ഥാനപരമായ ഒരു ചോദ്യമുയര്‍ത്തുന്നു: അധികാരം കയ്യാളുന്നവരോട് ചോദ്യങ്ങള്‍ ചോദിക്കാന്‍ പൗരന്മാര്‍ ഇനി എവിടേക്കാണ് പോകേണ്ടത്?
തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം കേവലം ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തല്‍ മാത്രമല്ല; യോഗ്യനായ ഓരോ പൗരനും വിവേചനമില്ലാതെ വോട്ടവകാശം വിനിയോഗിക്കാന്‍ കഴിയുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കല്‍ കൂടിയാണ്
'പ്രത്യേക തീവ്ര വോട്ടര്‍പട്ടിക പുതുക്കല്‍' (SIR) നടപടികളിലെ അപാകതകള്‍ക്കെതിരെ ഉയര്‍ന്നുവരുന്ന പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ വെറുമൊരു രാഷ്ട്രീയ ഒത്തുകൂടലല്ല. ജനാധിപത്യത്തിലെ ഏറ്റവും മൗലികമായ അവകാശത്തെയാണ് അത് സ്പര്‍ശിക്കുന്നത്. തങ്ങളുടെ പ്രതിനിധിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള പൗരന്റെ വോട്ടവകാശം. കോടിക്കണക്കിന് വോട്ടര്‍മാരുടെ പേരുകള്‍ പട്ടികയില്‍ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയും, ഈ നടപടിക്രമങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഗുരുതരമായ സംശയങ്ങള്‍ ഉയരുകയും ചെയ്യുമ്പോള്‍ ആ ചോദ്യങ്ങള്‍ കേള്‍ക്കാന്‍ അധികാരികള്‍ക്ക് ബാധ്യതയുണ്ട്. വോട്ടെടുപ്പ് പൂര്‍ത്തിയായ ശേഷം ഒരാളുടെ പേര് തിരിച്ചെത്തിയിട്ട് എന്ത് കാര്യം? നഷ്ടപ്പെട്ട ആ ഒരു വോട്ട് തിരികെ നല്‍കാന്‍ അതിന് കഴിയുമോ? കാലം കഴിഞ്ഞു തിരികെ കിട്ടുന്ന അവകാശം, നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ അവസരത്തെ തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്നില്ല.
തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം കേവലം ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തല്‍ മാത്രമല്ല; യോഗ്യനായ ഓരോ പൗരനും വിവേചനമില്ലാതെ വോട്ടവകാശം വിനിയോഗിക്കാന്‍ കഴിയുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കല്‍ കൂടിയാണ്. ഈ വിഷയത്തില്‍ സമാധാനപരമായി പ്രതിഷേധിക്കാന്‍ ജനങ്ങള്‍ ഒത്തുകൂടുമ്പോള്‍, ഭരണകൂടം നല്‍കുന്ന മറുപടി എന്താണ്?
'ഏതെങ്കിലും വിദൂര സ്ഥലത്തേക്ക് പോകൂ... അല്ലെങ്കില്‍ 'വീടിനുള്ളില്‍ ഇരുന്ന് പ്രതിഷേധിക്കൂ...' ഇത് ജനാധിപത്യപരമായ മറുപടിയല്ല.
ശ്രവിക്കപ്പെടാത്ത പ്രതിഷേധം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കേവലമൊരു ചടങ്ങു മാത്രമാണ്. അധികാരികളുടെ കാതുകളിലേക്ക് ജനശബ്ദമെത്താനാണ് പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ ഉണ്ടാകുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് ചരിത്രത്തിലുടനീളം അധികാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ക്ക് സമീപം ജനങ്ങള്‍ സംഘടിച്ചിട്ടുള്ളത്. തീരുമാനങ്ങള്‍ എടുക്കുന്ന ഇടങ്ങളില്‍ നിന്ന് പ്രതിഷേധങ്ങളെ അകറ്റി നിര്‍ത്തിയാല്‍ അവ കാണാമറയത്താകും, അടിച്ചമര്‍ത്തപ്പെടും. ആരും കേള്‍ക്കാത്തിടത്ത് മാത്രം പ്രതിഷേധിക്കാന്‍ അനുവാദം നല്‍കുന്ന ജനാധിപത്യം, പ്രതിഷേധത്തെ കേവലമൊരു ആചാരം മാത്രമാക്കി മാറ്റുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ഇവിടെ ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനമായ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ (Judiciary) പങ്ക് നിര്‍ണ്ണായകമാണ്. ഭരണകൂടം പൗരന്റെ മൗലികാവകാശങ്ങളെ തടയുമ്പോള്‍, ഭരണഘടന ഉറപ്പുനല്‍കുന്ന 'സമാധാനപരമായി ഒത്തുചേരാനുള്ള അവകാശത്തെ' പുനഃസ്ഥാപിക്കാന്‍ ജുഡീഷ്യറി ഇടപെടേണ്ടതുണ്ട്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ സൗകര്യത്തിനനുസരിച്ച് പൗരന്റെ അവകാശങ്ങള്‍ വെട്ടിച്ചുരുക്കപ്പെടാതെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കാന്‍ കോടതികള്‍ക്ക് ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്.
ഏതെങ്കിലും ഒരു പ്രതിഷേധത്തിനിടയില്‍ അക്രമസംഭവങ്ങളോ ക്രമസമാധാന പ്രശ്‌നങ്ങളോ ഉണ്ടായാല്‍, സമാധാനപരമായി ഒത്തുചേരാനുള്ള പൗരന്മാരുടെ മുഴുവന്‍ അവകാശത്തെയുമാണോ കുറ്റപ്പെടുത്തേണ്ടത്? അതോ ഭരണകൂടവും പൊലീസും അമിതവും ആനുപാതികമല്ലാത്തതുമായ ബലപ്രയോഗം നടത്തിയോ എന്നും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ടോ?
ചിലരുടെ വ്യക്തിപരമായ നിയമവിരുദ്ധ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളുടെ പേരില്‍ സമാധാനകാംക്ഷികളായ പൗരന്മാരെ മുഴുവന്‍ ശിക്ഷിക്കാന്‍ കഴിയില്ല. അക്രമത്തിന് ജനാധിപത്യത്തില്‍ സ്ഥാനമില്ല എന്നതുപോലെ തന്നെ, ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങള്‍ വിനിയോഗിക്കുന്ന പൗരന്മാരെയും നിയമലംഘകരെയും വേര്‍തിരിച്ചു കാണാന്‍ ജനാധിപത്യ ഭരണകൂടത്തിന് കഴിയണം. വിയോജിപ്പുകളെ നിശബ്ദമാക്കുമ്പോഴല്ല ജനാധിപത്യം ശക്തമാകുന്നത്. വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ കേള്‍ക്കാനും, ചോദ്യങ്ങള്‍ക്ക് മറുപടി നല്‍കാനും, പൗരാവകാശങ്ങള്‍ സംരക്ഷിക്കാനും അധികാരികള്‍ ധൈര്യം കാണിക്കുമ്പോഴാണ് ജനാധിപത്യം കൂടുതല്‍ കരുത്താര്‍ജ്ജിക്കുന്നത്.
ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളും നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയും ഈ അവകാശങ്ങള്‍ സംരക്ഷിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്അല്ലാതെ അത് അസാധ്യമാക്കുകയല്ല. ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദം ഉയര്‍ന്നുതന്നെ കേള്‍ക്കും
ഇന്ന് വിഷയം എസ്‌ഐആര്‍ ആയിരിക്കാം. നാളെ അത് മറ്റൊന്നായേക്കാം. പക്ഷേ അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യം ഇത് മാത്രമാണ്: അധികാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ക്ക് സമീപം സമാധാനപരമായി ഒത്തുചേരാനും സംസാരിക്കാനും ചോദ്യം ചെയ്യാനും പൗരന്മാര്‍ക്ക് സാധിച്ചില്ലെങ്കില്‍, ഈ ജനാധിപത്യത്തിലെ 'വിയോജിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്' എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത്?
ഉത്തരം വ്യക്തമാണ്, സമാധാനപരമായി പ്രതിഷേധിക്കാന്‍ ജനങ്ങള്‍ക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ഭരണകൂടത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാന്‍ പൗരന്മാര്‍ക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ഓരോ യോഗ്യനായ വോട്ടര്‍ക്കും തിരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ പങ്കാളിയാകാന്‍ അവകാശമുണ്ട്.
ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളും നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയും ഈ അവകാശങ്ങള്‍ സംരക്ഷിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്അല്ലാതെ അത് അസാധ്യമാക്കുകയല്ല. ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദം ഉയര്‍ന്നുതന്നെ കേള്‍ക്കും. ജനാധിപത്യവും സമാധാനപരമായ പ്രതിഷേധത്തിനുള്ള അവകാശവും ഇവിടെ വിജയം കാണുക തന്നെ ചെയ്യും.
Reports of restrictions on protests at Delhi’s Jantar Mantar, a traditional centre for demonstrations, raise questions about freedom of expression and citizens’ democratic rights. The article examines where people can voice dissent and hold those in power accountable if access to established protest spaces is restricted.