ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിയുടെ ഔദ്യോഗിക വിരുന്നില് പൂര്ണ്ണമായും സസ്യഭക്ഷണം മാത്രം വിളമ്പാനുള്ള തീരുമാനം ഇന്ത്യയിലെ ഭക്ഷണം, വ്യക്തിത്വം, ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വലിയൊരു സംവാദത്തിന് വീണ്ടും തുടക്കമിട്ടിരിക്കുകയാണ്. വിഭവപ്പട്ടിക വൈവിധ്യപൂര്ണ്ണമായിരുന്നുവെങ്കിലും അതില്നിന്നു മാംസാഹാരങ്ങള് പൂര്ണ്ണമായും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഔദ്യോഗിക പരിപാടികളില് സസ്യഭക്ഷണം വിളമ്പുന്നതിനെ ആരും എതിര്ക്കുന്നില്ല. എന്നാല്, മാംസമോ മീനോ മുട്ടയോ കഴിക്കുന്ന ഭൂരിപക്ഷം വരുന്ന ജനങ്ങളുടെ ഭക്ഷണസംസ്കാരത്തെ മാറ്റിനിര്ത്തി, സാമൂഹികമായി പ്രബലമായ ബ്രാഹ്മണിക് ഭക്ഷണരീതിയെ ദേശീയ മാനദണ്ഡമായി ഉയര്ത്തിക്കാട്ടാന് ഭരണകൂടം പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളെ ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് ഇവിടെ ഉയരുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം.
മോദി സര്ക്കാരിന്റെ സസ്യഭക്ഷണ വിരുന്ന് എന്തുകൊണ്ടാണ് ആശങ്കയുണ്ടാക്കുന്നത്?
ഗുജറാത്തി, രാജസ്ഥാനി, തമിഴ്, ജെയിന്, മറാത്തി, പഞ്ചാബി, തെലുങ്ക് എന്നിങ്ങനെ ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ സസ്യഭക്ഷണ പാരമ്പര്യമുണ്ട് ഇന്ത്യയ്ക്ക്. അതിനാല് സസ്യഭക്ഷണം ഇന്ത്യന് സംസ്കാരത്തിന് അപരിചിതമല്ല. എന്നാല്, വിദേശ നേതാക്കള്ക്കായുള്ള വിരുന്ന് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ വ്യക്തിപരമായ ഭക്ഷണരീതി അനുസരിച്ച് നടത്തുന്ന സ്വകാര്യ ചടങ്ങല്ല. പൊതുജനങ്ങളുടെ നികുതിപ്പണം ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്നതും ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക പ്രതിഫലനമായി ലോകത്തിനു മുന്നില് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതുമായ ഒന്നാണത്. അതുകൊണ്ട്തന്നെ ഇത്തരം ഔദ്യോഗിക വിരുന്നുകള് ഇന്ത്യയുടെ ബഹുസ്വരതയുടെ പ്രതിഫലനമായിരിക്കണം.
ആതിഥേയ രാജ്യങ്ങള് സന്ദര്ശിക്കുന്ന വിശിഷ്ടാതിഥികളുടെ ഭക്ഷണ താത്പര്യങ്ങള്ക്ക് പ്രാധാന്യം നല്കുന്നതാണ് നയതന്ത്ര മര്യാദ. അതിഥികളുടെ താത്പര്യങ്ങള്ക്കനുസരിച്ച് വൈവിധ്യമാര്ന്ന ഭക്ഷണക്രമങ്ങള് നല്കുന്ന അന്താരാഷ്ട്ര മാനദണ്ഡങ്ങള്ക്ക് പകരം ഒരൊറ്റ മാതൃക മാത്രം അടിച്ചേല്പ്പിക്കുന്നത് നയതന്ത്ര മര്യാദയേക്കാള് ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണത്തിന് മുന്ഗണന നല്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്. വിവിധ പ്രാദേശിക രുചികള് ഉള്പ്പെടുത്തി സസ്യഭക്ഷണം, വീഗന്, ഹലാല്, മത്സ്യം, മാംസം എന്നിവ അടങ്ങിയ വൈവിധ്യമാര്ന്ന വിഭവപ്പട്ടിക അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള ആത്മവിശ്വാസമാണ് ഇന്ത്യ കാണിക്കേണ്ടിയിരുന്നത്. ഇതിപ്പോള് ഒരു പ്രത്യേക ബ്രാഹ്മണിക/ഹിന്ദുത്വ കേന്ദ്രീകൃത ഭക്ഷണ സംസ്കാരം മാത്രമാണ് ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് എന്ന തെറ്റായ സന്ദേശമാണ് നല്കിയിരിക്കുന്നത്.
ഇന്ത്യ ഒരു സസ്യഭുക്ക് രാജ്യമാണോ?
ഇന്ത്യ ഒരു സസ്യഭുക്ക് രാജ്യമാണെന്ന ധാരണ പൂര്ണ്ണമായും തെറ്റാണ്. ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ സര്വേ-5 പ്രകാരം 15-നും 49-നും ഇടയില് പ്രായമുള്ള 80% ഇന്ത്യക്കാരും ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള മാംസാഹാരം കഴിക്കുന്നവരാണ്. സര്വേ അനുസരിച്ച് 83.4% പുരുഷന്മാരും 70.6% സ്ത്രീകളും മാംസാഹാരം കഴിക്കുന്നവരാണ്. വലിയൊരു വിഭാഗം ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലീങ്ങള്, ക്രിസ്ത്യാനികള്, സിഖുകാര്, ബുദ്ധമതക്കാര്, ദളിത്-ബഹുജന് വിഭാഗങ്ങള്, ആദിവാസികള് എന്നിവരും കിഴക്കന്, ദക്ഷിണേന്ത്യന്, തീരദേശ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ജനങ്ങളും മാംസവും മീനും കഴിക്കുന്നവരാണ്.
ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന ഒരു സര്ക്കാരിന് ഈ വൈവിധ്യത്തെ തള്ളിക്കളയാനാവില്ല. ഇവിടെ ഉയര്ന്നുവരുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം, മോദി സര്ക്കാര് സസ്യഭക്ഷണത്തെ ഭക്ഷണരീതികളില് ഒന്നായി കാണുന്നുണ്ടോ, അതോ അതിനെ ധാര്മ്മികമായി ഉയര്ന്ന ഒരു ദേശീയ മാനദണ്ഡമായി അടിച്ചേല്പ്പിക്കുകയാണോ എന്നാണ്. രണ്ടാമത്തേത് ഭൂരിപക്ഷം വരുന്ന ജനങ്ങള്ക്ക് മേല് അടിച്ചേല്പ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനമാണ്. കൂടാതെ, സസ്യഭക്ഷണമാണ് ജീവകാരുണ്യപരവും ആത്മീയവുമായി ഉയര്ന്നതുമെന്ന് ഹിന്ദുത്വവാദികള് വാദിക്കുന്നു. എന്നാല് ഇതേ ഭരണകൂടത്തിന്റെ കീഴിലാണ് കാലിക്കച്ചവടത്തിനെതിരെയുള്ള നടപടികളും തീവ്ര ഹിന്ദുത്വ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ ആക്രമണങ്ങളും നടക്കുന്നത്.
ഭക്ഷണത്തിന് ജാതിയും മതവുമുണ്ടോ?
ഇന്ത്യയില് പണ്ടുമുതലേ ഭക്ഷണവും ജാതിശ്രേണിയും തമ്മില് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. ഇന്ത്യയില് 'പൂര്ണ്ണ സസ്യഭക്ഷണം' എന്നത് ഒരു നിഷ്പക്ഷമായ ജീവിതശൈലിയല്ല, മറിച്ച് അത് ജാതി വ്യവസ്ഥയുമായും ശുദ്ധി-അശുദ്ധി സങ്കല്പ്പങ്ങളുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതേസമയം, മാംസാഹാരം കഴിക്കുന്നതിനെ താഴ്ന്ന ജാതിക്കാരുടെ ലക്ഷണമായും അശുദ്ധമായും കണക്കാക്കുന്നു. ചരിത്രപരമായി, മേല്ജാതിക്കാര് തൊട്ടുകൂടായ്മയും സാമൂഹിക അകലവും നിലനിര്ത്താന് ഭക്ഷണരീതികളിലെ വേര്തിരിവുകളെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഉത്തരേന്ത്യന്-പശ്ചിമേന്ത്യന് ബ്രാഹ്മണിക സസ്യഭക്ഷണത്തെ ഇന്ത്യയുടെ പൊതു മാനദണ്ഡമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ, മാംസവും മീനും പ്രധാന ആഹാരമാക്കിയ ദളിത്, ബഹുജന്, ആദിവാസി, മുസ്ലീം, ക്രിസ്ത്യന് സമൂഹങ്ങളുടെയും വടക്കുകിഴക്കന്-തീരദേശ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും ജീവിതയാഥാര്ത്ഥ്യങ്ങളെ സര്ക്കാര് ഇല്ലാതാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ആരാണ് സംസ്കാരമുള്ളവര്, ദേശസ്നേഹികള്, അല്ലെങ്കില് യഥാര്ത്ഥ ഇന്ത്യക്കാര് എന്ന് നിര്വ്വചിക്കാനുള്ള ഒരു ആയുധമായി സസ്യഭക്ഷണം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഇതിലെ പ്രധാന ആശങ്ക. പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളിലും രാഷ്ട്രീയ ചര്ച്ചകളിലും മാംസാഹാരം മോശമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുമ്പോള്, ഇത് ജാതീയവും മതപരവുമായ വേര്തിരിവുകളെ കൂടുതല് ശക്തമാക്കുന്നു.
സാമ്പത്തിക പ്രത്യാഘാതങ്ങള്
ഭക്ഷണത്തില് നടത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണങ്ങള് രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക മേഖലയെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നുണ്ട്. മാംസം, കോഴി, മല്സ്യം, മുട്ട, കന്നുകാലി വളര്ത്തല് എന്നീ മേഖലകള് ലക്ഷക്കണക്കിന് കര്ഷകര്ക്കും മല്സ്യത്തൊഴിലാളികള്ക്കും കച്ചവടക്കാര്ക്കും ദിവസക്കൂലിക്കാര്ക്കും തൊഴില് നല്കുന്നവയാണ്. കടുത്ത നിയന്ത്രണങ്ങളും കാലിക്കച്ചവട നിരോധനങ്ങളും ലെതര്, ഡയറി, മാംസ വ്യവസായങ്ങളെ തകര്ക്കും. ഇത് ഗ്രാമീണ കുടുംബങ്ങളെയും ചെറുകിട കശാപ്പുകാരെയും കയറ്റുമതിക്കാരെയും വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലാക്കും. ഇന്ത്യയുടെ മാംസവിഭവങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യത്തെ മായ്ച്ചുകളയുന്നത് വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയെയും ഇന്ത്യന് ഭക്ഷണങ്ങളുടെ ആഗോള വിപണിയെയും ദോഷകരമായി ബാധിക്കും. ഇതിനുപുറമേ ബി.ജെ.പി ഭരിക്കുന്ന പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സ്കൂളുകളിലെ ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിയില് നിന്ന് മുട്ട ഒഴിവാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങള് നടക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് പോഷകാഹാരക്കുറവുള്ള കുട്ടികള്ക്ക് ലഭിക്കേണ്ട പ്രോട്ടീന് ഇല്ലാതാക്കലാണ്.
സസ്യഭക്ഷണം മാത്രം ഉള്പ്പെടുത്തിയ ഔദ്യോഗിക വിരുന്ന് ഭരണഘടനാപരമായ ആശങ്കകള് ഉയര്ത്തുന്നുണ്ടോ?
ഔദ്യോഗിക വിരുന്നുകളില് മാംസം വിളമ്പണമെന്ന് ഭരണഘടന നിര്ബന്ധിക്കുന്നില്ല. എന്നാല്, സസ്യഭക്ഷണമാണ് സാംസ്കാരികമായും ധാര്മ്മികമായും മികച്ചത് എന്ന നിലപാടിനെ ഭരണഘടന പിന്തുണയ്ക്കുന്നുമില്ല. ഓരോ പ്രദേശത്തെയും സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവും സംരക്ഷിക്കാന് ആര്ട്ടിക്കിള് 29 അവകാശം നല്കുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ, വ്യക്തി സ്വാതന്ത്ര്യവും സ്വകാര്യതയും ഉറപ്പുനല്കുന്ന ആര്ട്ടിക്കിള് 21-ന്റെ പരിധിയില് ഒരാള് എന്ത് കഴിക്കണം എന്നത് വ്യക്തിപരമായ തീരുമാനമാണെന്ന് സുപ്രീം കോടതി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
ഭക്ഷണ സുരക്ഷ, പൊതുജനാരോഗ്യം, മൃഗസംരക്ഷണം എന്നീ ന്യായമായ കാരണങ്ങളാല് സര്ക്കാരിന് ചില നിയന്ത്രണങ്ങള് ഏര്പ്പെടുത്താം. എന്നാല് മതപരമായ വികാരങ്ങളെയോ രാഷ്ട്രീയ പ്രതീകങ്ങളെയോ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗത്തിന്റെ ഭക്ഷണരീതി അടിച്ചേല്പ്പിക്കുന്നത് ഭരണഘടനാപരമായ ചോദ്യങ്ങള് ഉയര്ത്തുന്നതാണ്. ഒരു മതേതര റിപ്പബ്ലിക്കില്, ഒരു പ്രത്യേക മതവുമായോ ജാതിയുമായോ ബന്ധപ്പെട്ട 'ശുദ്ധി' സങ്കല്പ്പങ്ങളെ പൊതുമാനദണ്ഡമാക്കാന് സര്ക്കാരിന് അവകാശമില്ല. മറിച്ച് ഭക്ഷണ സ്വാതന്ത്ര്യവും സമത്വവും സംരക്ഷിക്കുക എന്നതാണ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ചുമതല.
India’s decision to serve an entirely vegetarian menu at the official BRICS summit dinner has reignited a wider debate over food, identity, caste, religion and the power of the state. The article argues that while vegetarian food is an important part of India’s rich culinary traditions, an official state banquet should reflect the country’s cultural and dietary diversity rather than elevate one particular food culture as a national standard. Citing NFHS-5 data, the article notes that a large majority of Indians consume some form of non-vegetarian food, including meat, fish or eggs. It questions whether the promotion of vegetarianism at official events risks privileging a Brahminical or Hindutva-centred idea of Indian identity while marginalising the food traditions of Dalit, Bahujan, Adivasi, Muslim, Christian and other communities.