ഒരു വർഷം മുൻപ് വരെ നേപ്പാളിലെ പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളെ തള്ളിക്കളഞ്ഞ് ഒരു യുവ എൻജിനീയറെ, അതും ഒരു റാപ്പറെ, തങ്ങളുടെ പുതിയ പ്രധാനമന്ത്രിയായി ജനങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് യുവതലമുറ തിരഞ്ഞെടുത്തപ്പോൾ അത് വലിയൊരു വിപ്ലവമായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെട്ടത്. ബാലേന്ദ്ര ബാലെൻ ഷാ എന്ന ആ യുവാവ് രാജ്യത്തെ അടിസ്ഥാന പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുമെന്നും സദ്ഭരണം കൊണ്ടുവരുമെന്നും നേപ്പാളിലെ പുതിയ തലമുറ (Gen Z) വിശ്വസിച്ചു. എന്നാൽ അധികാരത്തിലേറി മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ, തന്നെ പിന്തുണച്ച അതേ ജനതയുടെയും യുവാക്കളുടെയും കടുത്ത പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് നടുവിലാണ് ബാലേന്ദ്ര ഷാ ഇപ്പോൾ. ഈ പെട്ടെന്നുള്ള മാറ്റത്തിന് കാരണങ്ങൾ പലതാണ്.
സാമ്പത്തിക യാഥാർഥ്യങ്ങളെ മറികടന്നുള്ള കടുത്ത നടപടികൾ
നേപ്പാൾ സർക്കാരിനെതിരെ ഇപ്പോൾ ഉയരുന്ന ഏറ്റവും ശക്തമായ വിമർശനം അടിസ്ഥാന ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക യാഥാർഥ്യങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും അവഗണിച്ചുകൊണ്ടുള്ള നയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുന്നു എന്നതാണ്. കേവലം അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം എന്നതിലുപരി, കാഠ്മണ്ഡു നഗരത്തെ കൂടുതൽ സുന്ദരവും വ്യവസ്ഥാപിതവുമാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ പ്രധാനമന്ത്രി ബാലെൻ ഷാ കൊണ്ടുവന്ന പല പരിഷ്കാരങ്ങളും ഇരുട്ടടിയായത് താഴെത്തട്ടിൽ ഉപജീവനം കണ്ടെത്തുന്ന സാധാരണക്കാർക്കാണ്.
തെരുവുകച്ചവടക്കാർ, ദിവസവേതനക്കാർ, റൈഡ് ഷെയറിങ് തൊഴിലാളികൾ തുടങ്ങിയവരുടെ ജീവിത സാഹചര്യങ്ങളോ അവർ നേരിടുന്ന ദൈനംദിന വെല്ലുവിളികളോ ഒട്ടും മനസ്സിലാക്കാതെയുള്ള കടുത്ത നടപടികൾ സർക്കാരിന്റെ ജനപിന്തുണ അതിവേഗം ഇടിയാൻ കാരണമായി. കർശനമായ നയങ്ങൾ രാജ്യത്തെ ദരിദ്രരുടെയും സാധാരണക്കാരുടെയും ഉപജീവനത്തെ തകർക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോഴാണ്, ഭരണമാറ്റം കൊണ്ട് തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ മാറ്റമൊന്നും ഉണ്ടായില്ലെന്ന തിരിച്ചറിവിലേക്ക് യുവാക്കൾ എത്തിയത്.
ഈ പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ പെട്ടെന്നുള്ള ആക്കം കൂട്ടിയത് ഗണേഷ് നേപ്പാളിയെന്ന റൈഡ് ഷെയറിങ് തൊഴിലാളിയുടെ ആത്മഹത്യയാണ്. കാഠ്മണ്ഡുവിലെ പാസ്പോർട്ട് ഓഫീസിന് മുന്നിൽ വെച്ച് മെട്രോപൊളിറ്റൻ പൊലീസുമായി ഉണ്ടായ തർക്കത്തിനൊടുവിൽ ഗണേഷ് തന്റെ ബൈക്കിൽ നിന്ന് പെട്രോളൊഴിച്ച് തീക്കൊളുത്തുകയായിരുന്നു. ട്രാഫിക് നിയമലംഘനത്തിന്റെ പേരിൽ ബൈക്ക് പൂട്ടിയിടുകയും കനത്ത പിഴ ചുമത്തുകയും ചെയ്തതിലുള്ള മാനസിക വിഷമമാണ് ഈ കടുംകൈക്ക് പിന്നിലെന്നാണ് കുടുംബം ആരോപിക്കുന്നത്. അറുപത് ശതമാനത്തിലധികം പൊള്ളലേറ്റ യുവാവ് ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് മരിക്കുകയായിരുന്നു. ദുബായിലേക്ക് ജോലിക്കായി പോകാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾ നടത്തുകയും ഒപ്പം സർക്കാർ ജോലിക്ക് വേണ്ടി പഠിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്ന ഒരു സാധാരണ യുവാവിന്റെ മരണം ജനങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് യുവാക്കളിൽ വലിയ തോതിലുള്ള അതൃപ്തിയാണ് ഉണ്ടാക്കിയത്.
ഇതിനോടൊപ്പം തന്നെ ചേരി നിവാസികളെ യാതൊരു മുന്നറിയിപ്പോ പുനഃരധിവാസ സൗകര്യങ്ങളോ നൽകാതെ കുടിയൊഴിപ്പിച്ച നടപടിയും ബാലെൻ ഷാ സർക്കാരിനെതിരെ വലിയ ജനരോഷം സൃഷ്ടിച്ചു. നഗരസൗന്ദര്യവൽക്കരണത്തിന്റെയും വികസനത്തിന്റെയും പേരിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് ദരിദ്രരെയാണ് സർക്കാർ തെരുവിലേക്ക് തള്ളിയത്. ഈ നടപടി ഭരണകൂടത്തിന്റെ മനുഷ്യത്വമില്ലായ്മയുടെ തെളിവായിട്ടാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെട്ടവർക്ക് ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചെത്തിയ യുവ പ്രവർത്തകരെ പൊലീസ് ക്രൂരമായി മർദ്ദിക്കുകയും അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തത് സ്ഥിതിഗതികൾ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കി. മുൻ സർക്കാരിനെ താഴെയിറക്കാൻ മുൻനിരയിലുണ്ടായിരുന്ന ഇതേ യുവതലമുറയെ പൊലീസ് ബലം പ്രയോഗിച്ച് നേരിട്ടത് സർക്കാരിന്റെ സ്വേച്ഛാധിപത്യ പ്രവണതകളെയാണ് കാണിക്കുന്നതെന്ന വിമർശനത്തിന് കാരണമായി.
ബാലേന്ദ്ര ഷാ സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കിയ കടുത്ത ട്രാഫിക് നിയമങ്ങളും ഉയർന്ന പിഴകളും സോഷ്യൽ മീഡിയയിലും പൊതുസമൂഹത്തിലും വലിയ തോതിൽ വിമർശിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇപ്പോഴത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രതിപക്ഷ കക്ഷികൾ മാത്രമല്ല, ഭരണസഖ്യത്തിലെ ചില നേതാക്കൾ പോലും സർക്കാരിനെതിരെ രംഗത്തുവന്നിട്ടുണ്ട്. ബാലെൻ ഷാ അധികാരത്തിൽ വന്നപ്പോൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത മാറ്റങ്ങളൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നില്ല എന്ന നിരാശയാണ് യുവതലമുറയെ പ്രധാനമായും അലട്ടുന്നത്. തൊഴിലില്ലായ്മ പരിഹരിക്കാനോ, സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്താനോ ഉതകുന്ന നയങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ കർശനമായ നിയന്ത്രണങ്ങളും പിഴകളും നടപ്പിലാക്കുന്നതിലാണ് സർക്കാർ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.
ജനങ്ങളെ വിശ്വാസത്തിലെടുക്കാതെയുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ, ദരിദ്രരോടുള്ള അവഗണന, പൊലീസിനെ ഉപയോഗിച്ച് പ്രതിഷേധങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താനുള്ള ശ്രമം എന്നിവയെല്ലാം ചേർന്ന് ഏതാനും മാസങ്ങൾക്ക് മുൻപ് കണ്ട പ്രതീക്ഷയുടെ മുഖത്ത് നിന്ന് മാറി, ബാലെൻ ഷാ സാധാരണ രാഷ്ട്രീയക്കാരെപ്പോലെയായി എന്ന തോന്നലാണ് ഈ പുതിയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് പിന്നിലെ പ്രധാന പ്രേരകശക്തി. അധികാരത്തിലെ മാറ്റം ഭരണരീതിയിൽ ഒരു മാറ്റവും കൊണ്ടുവന്നില്ല എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് യുവജനങ്ങളെ വീണ്ടും സമരമുഖത്തേക്ക് നയിച്ചിരിക്കുന്നത്.
നേപ്പാളിലെ യുവാക്കളുടെ വിദേശക്കുടിയേറ്റവും നിലവിലുള്ള കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയും വെറുമൊരു സാമൂഹിക പ്രതിഭാസമല്ല, മറിച്ച് ഇന്ന് കാഠ്മണ്ഡുവിന്റെ തെരുവുകളിൽ കനലായി എരിയുന്ന ജനരോഷത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഇന്ധനമാണ്. പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയക്കാരുടെ അഴിമതിയിലും കഴിവുകേടിലും മനംമടുത്ത് നേപ്പാളിലെ യുവാക്കൾ വലിയ പ്രതീക്ഷകളോടെയാണ് ബാലേന്ദ്ര ഷായെ അധികാരത്തിലേറ്റിയത്. എന്നാൽ കേവലം മാസങ്ങൾക്കിപ്പുറം, ഈ ചൂടുപിടിച്ച അന്തരീക്ഷത്തിൽ അതേ യുവാക്കൾ തങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത ഭരണാധികാരിക്കെതിരെ തെരുവിൽ അണിനിരക്കുമ്പോൾ, അത് രാജ്യത്തെ ആഴത്തിലുള്ള സാമ്പത്തിക അസംതൃപ്തിയുടെയും ഭരണകൂടത്തോടുള്ള നിരാശയുടെയും കൃത്യമായ പ്രതിഫലനമാണ്.
നേപ്പാളിലെ ഇന്നത്തെ സാഹചര്യം വ്യക്തമാക്കുന്നത് മുഖങ്ങൾ മാറിയതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കപ്പെടില്ല എന്നാണ്. ആഭ്യന്തരമായി തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും സാധാരണക്കാരന്റെ സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ മാനിക്കാനും കഴിയാത്തടത്തോളം കാലം ഇത്തരം ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. വികസനത്തിന്റെ തിളക്കമുള്ള മോഡലുകളേക്കാൾ തങ്ങൾക്ക് പ്രധാനം ജീവിക്കാനുള്ള സാഹചര്യമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് നേപ്പാളിലെ യുവതലമുറ നടത്തുന്ന ഈ പോരാട്ടം, ജനാധിപത്യത്തിൽ ജനങ്ങളോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത മറക്കുന്ന ഏതൊരു ഭരണാധികാരിക്കും കനത്ത മുന്നറിയിപ്പാണ് നൽകുന്നത്.
The recent wave of protests in Nepal, led by Generation Z (Gen Z) and landless squatters, represents a critical intersection of deep-rooted economic struggles and growing disillusionment with the current political leadership. Just months after rallying behind the young and non-traditional politician Balendra 'Balen' Shah, electing him as Prime Minister with hopes of transformative change, the very same youth are now protesting against his administration in the streets of Kathmandu.