അയോധ്യയിലെ രാമക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതലയുള്ള ശ്രീ രാമ ജന്മഭൂമി തീർത്ഥ ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റിനുള്ളിൽ അടുത്തിടെ ഉയർന്നുവന്ന വലിയ സാമ്പത്തിക തിരിമറി ആരോപണങ്ങളെത്തുടർന്ന്, ട്രസ്റ്റിൽ വലിയൊരു അഴിച്ചുപണി വേണമെന്ന ആവശ്യങ്ങൾ ശക്തമായിരിക്കുകയാണ്. ട്രസ്റ്റ് ജനറൽ സെക്രട്ടറി ചമ്പത് റായിയും ട്രസ്റ്റി ഡോ. അനിൽ മിശ്രയും ധാർമ്മിക ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുത്ത് രാജി സമർപ്പിച്ചുകഴിഞ്ഞു. എന്നാൽ, കേന്ദ്ര സർക്കാരിനോ ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരിനോ ട്രസ്റ്റിന്റെ ആഭ്യന്തര കാര്യങ്ങളിൽ നേരിട്ട് ഇടപെടാൻ നിയമപരമായ അധികാരമില്ലെന്നതാണ് നിലവിലെ സാഹചര്യം. ട്രസ്റ്റിന്റെ ഘടനയും ഭരണരീതിയും സംബന്ധിച്ച നിയമപരമായ വ്യവസ്ഥകളാണ് സർക്കാരിന്റെ അധികാരപരിധി പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നത്.
2019 നവംബർ 9ന് അയോധ്യ ഭൂമിതർക്കത്തിൽ സുപ്രിംകോടതി പുറപ്പെടുവിച്ച ചരിത്രവിധിക്ക് പിന്നാലെ രാമക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമാണത്തിനും പരിപാലനത്തിനുമായി കേന്ദ്രസർക്കാർ 2020 ഫെബ്രുവരിയിൽ ശ്രീരാമ ജന്മഭൂമി തീർഥക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റ് രൂപീകരിച്ചു. എന്നാൽ ട്രസ്റ്റ് രൂപീകരിച്ചത് സർക്കാർ ആയിരുന്നെങ്കിലും, പിന്നീട് അതിന്റെ ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങളിലും ഭരണനിർവഹണത്തിലും സർക്കാരിന് നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണമില്ല. സ്വതന്ത്ര ട്രസ്റ്റായാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. പൂർണ്ണമായും ഭക്തരുടെ സംഭാവനകളെ ആശ്രയിച്ചാണ് ഇതിന്റെ പ്രവർത്തനം.
ട്രസ്റ്റിന്റെ എല്ലാ പ്രധാന തീരുമാനങ്ങളും അതിന്റെ ട്രസ്റ്റ് ഡീഡും ആഭ്യന്തര ചട്ടങ്ങളും അനുസരിച്ചാണ് കൈക്കൊള്ളുന്നത്. സ്ഥിരം ട്രസ്റ്റിമാർക്കാണ് ഭരണപരമായ പ്രധാന അധികാരങ്ങൾ. ട്രസ്റ്റിലെ ഭാരവാഹികളെ നിയമിക്കുന്നതും മാറ്റുന്നതും സാമ്പത്തികവും ഭരണപരവുമായ നിർണായക തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നതും ഇവരുടെ കൂട്ടായ തീരുമാനങ്ങളിലൂടെയാണ്. അതിനാൽ സർക്കാർ ഉത്തരവിലൂടെ ഭാരവാഹികളെ മാറ്റാനോ ട്രസ്റ്റിന്റെ തീരുമാനങ്ങളിൽ നേരിട്ട് ഇടപെടാനോ കഴിയില്ല.
ഇക്കാര്യത്തിൽ അടുത്തിടെ ഉയർന്ന ഒരു വിവരാവകാശ കേസും ട്രസ്റ്റിന്റെ സ്വതന്ത്ര പദവി വ്യക്തമാക്കുന്നതായി റിപ്പോർട്ടിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ട്രസ്റ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ട് സമർപ്പിച്ച അപേക്ഷയ്ക്ക് മറുപടി ലഭിക്കാത്തതിനെ തുടർന്ന് കേസ് കേന്ദ്ര വിവരാവകാശ കമ്മീഷന്റെ പരിഗണനയിലെത്തി. ഈ വേളയിൽ കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയം ട്രസ്റ്റ് സർക്കാരിന്റെ ഭരണനിയന്ത്രണത്തിന് കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമല്ലെന്നും, അതിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സർക്കാരിന് ഇടപെടാനാവില്ലെന്നും വ്യക്തമാക്കി.
ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ വിശദീകരണം പരിഗണിച്ച കേന്ദ്ര വിവരാവകാശ കമ്മീഷൻ, ട്രസ്റ്റിന്റെ വിവരാവകാശ നിയമപ്രകാരം 'പൊതു അധികാര സ്ഥാപനം' (Public Authority) ആയി കണക്കാക്കാനാകില്ലെന്ന നിലപാട് സ്വീകരിച്ചു. സർക്കാർ സാമ്പത്തികമായി കാര്യമായ സഹായം നൽകുകയോ ഭരണപരമായി നിയന്ത്രിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന സ്ഥാപനമല്ലാത്തതിനാൽ ആർടിഐ നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകൾ ട്രസ്റ്റിന് സ്വമേധയാ ബാധകമാകില്ലെന്നും കമ്മീഷൻ നിരീക്ഷിച്ചു.
ഈ നിയമപരമായ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ട്രസ്റ്റിലെ നേതൃത്വമാറ്റത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ വിലയിരുത്തപ്പെടേണ്ടത്. ജനറൽ സെക്രട്ടറി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഭാരവാഹികളുടെ സ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ ട്രസ്റ്റിലെ സ്ഥിരം ട്രസ്റ്റിമാരുടെ യോഗത്തിലൂടെയാണ് ഉണ്ടാകേണ്ടത്. കേന്ദ്രത്തെയും യുപി സർക്കാരിനെയും പ്രതിനിധീകരിച്ച് നാല് സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ട്രസ്റ്റിലുണ്ടെങ്കിലും, അവർക്ക് വോട്ടവകാശമോ തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള അധികാരമോ ഇല്ല.
ഒരു സ്ഥാപനം സർക്കാർ രൂപീകരിച്ചതു കൊണ്ട് മാത്രമല്ല അത് സർക്കാർ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള സ്ഥാപനമാകുന്നത് എന്ന നിയമതത്വവും ഈ വിഷയത്തിൽ പ്രസക്തമാണ്. സുപ്രിം കോടതിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് ട്രസ്റ്റ് രൂപീകരിച്ചതെങ്കിലും അതിന്റെ പ്രവർത്തനം സ്വകാര്യ ട്രസ്റ്റുകളുടെ നിയമപരമായ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിലാണ്. അതിനാൽ സർക്കാരിന്റെ രാഷ്ട്രീയമോ ഭരണപരമോ ആയ ഇടപെടലുകളിൽ നിന്ന് ട്രസ്റ്റിന് ഒരു പരിധിവരെ സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്.
ഇതൊരു സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനമായതിനാൽ, നിലവിലെ പ്രധാന ഭാരവാഹികളായ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയെയോ ക്ഷേത്രം അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്ററെയോ അവരുടെ പദവികളിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യാനോ പിരിച്ചുവിടാനോ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു നിയമപരമായ അതോറിറ്റിക്കും അധികാരമില്ല.
ഭരണസമിതിയിലെ എന്തെങ്കിലും അഴിച്ചുപണിയോ, അംഗങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യലോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭരണഘടനയിലെ മാറ്റങ്ങളോ നിലവിലെ സ്ഥിരം ട്രസ്റ്റിമാർ ചേർന്ന് പാസാക്കുന്ന ഭൂരിപക്ഷ പ്രമേയത്തിലൂടെ മാത്രമേ സാധ്യമാകൂ. തൽഫലമായി, മോഷണത്തിന്റെ ക്രിമിനൽ വശങ്ങളെക്കുറിച്ച് പൊലീസ് അന്വേഷണം ആരംഭിക്കാൻ സർക്കാരിന് കഴിയും. എന്നാൽ ട്രസ്റ്റ് അംഗങ്ങളെ നേരിട്ട് പിരിച്ചുവിടാനോ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാനേജ്മെന്റ് പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനോ സർക്കാരിന് കഴിയില്ല.
രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭക്തരുടെ സംഭാവനകളിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ട്രസ്റ്റ്, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മതപദ്ധതികളിലൊന്നിന്റെ നടത്തിപ്പാണ് നിർവഹിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ട്രസ്റ്റിന്റെ ഭരണസംവിധാനം സ്വതന്ത്രമായി തുടരണമെന്ന ആശയമാണ് നിലവിലുള്ള നിയമഘടനയിലൂടെ ഉറപ്പാക്കുന്നത്.
സർക്കാരിന് പുറത്താക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിലും, പൊതുസമ്മർദ്ദവും അന്വേഷണവും ശക്തമായതോടെയാണ് മുൻനിര നേതാക്കൾക്ക് രാജിവെക്കേണ്ടി വന്നത്. രാമക്ഷേത്ര പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിലുണ്ടായിരുന്ന ചമ്പത് റായിയും അനിൽ മിശ്രയും അന്വേഷണം സുതാര്യമാക്കുന്നതിനായാണ് രാജി സമർപ്പിച്ചത്. ജൂലൈ 7-ന് ചേരുന്ന ട്രസ്റ്റിന്റെ പ്രത്യേക യോഗത്തിൽ ഈ രാജിക്കാര്യത്തിൽ അന്തിമ തീരുമാനമെടുക്കും. ഭാവിയിൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭരണം കൂടുതൽ സുതാര്യമാക്കാൻ ഒരു സിഇഒ മാതൃകയിലുള്ള ഭരണസംവിധാനം കൊണ്ടുവരാനും സാധ്യതയുണ്ട്.
ഭരണസമിതിയെ മാറ്റാൻ സർക്കാരിന് കഴിയില്ലെങ്കിലും, ക്രിമിനൽ കുറ്റങ്ങളിൽ നടപടിയെടുക്കാൻ സർക്കാരിന് പൂർണ്ണ അധികാരമുണ്ട്. യുപി മുഖ്യമന്ത്രി യോഗി ആദിത്യനാഥ് നിയോഗിച്ച പ്രത്യേക അന്വേഷണ സംഘം നടത്തിയ അന്വേഷണത്തിൽ ഗുരുതരമായ വീഴ്ചകളാണ് കണ്ടെത്തിയത്. ചമ്പത് റായിയുടെ മുൻ ഡ്രൈവർ ഉൾപ്പെടെ 8 പേരെ പൊലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. ഇവരിൽ നിന്നും 80 ലക്ഷത്തോളം രൂപയും കണ്ടെടുത്തു. സംഭാവനകൾ എണ്ണുന്ന മുറിയിൽ സിസിടിവി ദൃശ്യങ്ങൾ 180 ദിവസം സൂക്ഷിക്കണമെന്ന ചട്ടം ലംഘിച്ച് 45 ദിവസം മാത്രമാണ് സൂക്ഷിച്ചിരുന്നത്. സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പലതും പാലിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. സംഭവത്തിൽ ആർഎസ്എസും വിശ്വ ഹിന്ദു പരിഷത്തും ശക്തമായ അതൃപ്തി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
Following allegations of massive embezzlement involving temple donations (including cash, gold, and silver) and land deal irregularities, the Uttar Pradesh government formed a Special Investigation Team (SIT) in mid-June 2026. The SIT found severe security and accounting lapses—such as CCTV footage of the donation counting room being deleted after 45 days instead of the mandated 180 days. So far, eight individuals have been arrested in connection with the theft. While the state police can investigate the criminal aspects of the theft, neither the Central nor the UP state government has the statutory authority to fire trust members or restructure the Shri Ram Janmabhoomi Teerth Kshetra (SRJTK) Trust.