ബിഹാർ, മധ്യപ്രദേശ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നടന്ന ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ ഹിന്ദി ഹൃദയഭൂമിയിലെ രാഷ്ട്രീയ സമവാക്യങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങളുടെ സൂചനയാണ് നൽകുന്നത്. തങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും സുരക്ഷിതമെന്ന് കരുതിയ സീറ്റുകളിൽ പോലും രാഷ്ട്രീയ ആധിപത്യം എന്നെന്നേക്കുമായി ഉറപ്പിച്ചു പറയാനാകില്ലെന്ന ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പാണ് ഈ ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നത്. നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ വ്യക്തിപ്രഭാവം, സർക്കാരുകൾക്കെതിരെയുള്ള ഭരണവിരുദ്ധ വികാരം, ഹിന്ദി ഹൃദയഭൂമിയിലെ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഈ ഫലങ്ങളിലൂടെ വീണ്ടും ചർച്ചയാവുകയാണ്. എന്നാൽ, ബിജെപിയുടെ ഈ പരാജയം പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികൾക്ക് പൂർണ്ണമായ വിജയമോ ആശ്വാസമോ നൽകുന്നുണ്ടോ? ഇല്ല എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം.
ബിജെപിയുടെ അടിയുറച്ച കോട്ടകളിൽ വിള്ളൽ വീഴുന്നു എന്നതാണ് ഈ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത. ബിഹാർ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ബിജെപിയുടെ ഏറ്റവും സുരക്ഷിതമായ കോട്ടകളിലൊന്നായാണ് പട്നയിലെ ബാങ്കിപൂർ (Bankipur) മണ്ഡലം കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. 2008-ൽ ഈ മണ്ഡലം രൂപീകരിച്ചതുമുതൽ നടന്ന എല്ലാ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും ബിജെപിയാണ് ഇവിടെ വിജയിച്ചിട്ടുള്ളത്. മുൻകാലങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞത് 59 ശതമാനത്തിലധികം വോട്ടുകൾ നേടിയിരുന്ന ബിജെപിക്ക് ഇത്തവണ ആധിപത്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
സവർണ്ണ വിഭാഗങ്ങൾക്ക് നിർണ്ണായക സ്വാധീനമുള്ള ഈ മണ്ഡലത്തിൽ ബിജെപി സ്ഥാനാർത്ഥി നിർണ്ണയത്തിലുണ്ടായ പാളിച്ചകളും പ്രാദേശികമായ അസംതൃപ്തികളുമാണ് തിരിച്ചടിയായത്. നിതീഷ് കുമാറിന്റെ അഭാവത്തിൽ ബിഹാർ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സവർണ്ണ വോട്ടർമാർ ബിജെപിയുടെ പരമ്പരാഗത സഖ്യസമവാക്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അകലാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ വ്യക്തമായ സൂചനയാണിത്.
എന്നാൽ പ്രതിപക്ഷത്തെ സംബന്ധിച്ച് ഇതൊരു സമ്പൂർണ്ണ വിജയമല്ല. കാരണം, ബിജെപി വിരുദ്ധ വോട്ടുകൾ പരമ്പരാഗത പ്രതിപക്ഷ കക്ഷിയായ ആർജെഡിയിലേക്കല്ല പോയത്. മറിച്ച്, പ്രശാന്ത് കിഷോറിന്റെ ജൻ സുരാജ് പാർട്ടി ഈ മണ്ഡലത്തിൽ മുന്നേറ്റം നടത്തി വോട്ടുകൾ പിടിച്ചെടുക്കുന്ന കാഴ്ചയാണ് കാണാൻ സാധിച്ചത്. മധ്യപ്രദേശിലെ ദാതിയ (Datia) മണ്ഡലത്തിലും സമാനമായ സാഹചര്യമുണ്ട്. അവിടെ കോൺഗ്രസ് വിജയം നേടിയെങ്കിലും ദളിത് പാർട്ടിയായ ആസാദ് സമാജ് പാർട്ടി ഉൾപ്പെടെയുള്ള പുതിയ ചെറിയ ശക്തികൾ വലിയതോതിൽ വോട്ടുകൾ പിടിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഭരണകക്ഷിയായ ബിജെപിക്കെതിരെയുള്ള ജനവികാരം പ്രതിഫലിച്ചെങ്കിലും, ആ അതൃപ്തി പൂർണ്ണമായി മുതലെടുക്കാൻ മുഖ്യധാരാ പ്രതിപക്ഷത്തിന് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല എന്നാണ് ഈ രണ്ട് ഉദാഹരണങ്ങളും വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഗുജറാത്തിലെ മഞ്ജൽപൂർ പോലെയുള്ള വളരെ സുരക്ഷിതമായ മറ്റ് ചില സീറ്റുകളിൽ മാത്രമാണ് ബിജെപിക്ക് അല്പമെങ്കിലും ആശ്വാസം കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചത്.
ബിജെപിയുടെ 'അജയ്യമായ' പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേൽക്കുന്നു
'ദ വയർ' പോലുള്ള മാധ്യമങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നതുപോലെ, ബിജെപിയുടെ കേന്ദ്ര നേതൃത്വത്തിന് വലിയൊരു മുന്നറിയിപ്പാണ് ഈ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ നൽകുന്നത്. ഒന്നാമതായി, സർക്കാരിന്റെ സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള സാധാരണക്കാരുടെ രോഷം വോട്ടായി മാറാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. രാജ്യത്ത് ഉടനീളം ഉയർന്നുവരുന്ന തൊഴിലില്ലായ്മയും രൂക്ഷമായ വിലക്കയറ്റവും ജനങ്ങളെ എത്രമാത്രം ബാധിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ഈ ഫലങ്ങൾ വരച്ചുകാട്ടുന്നു. കോർപ്പറേറ്റുകളെ മാത്രം സഹായിക്കുന്ന നയങ്ങൾക്കെതിരെ താഴെത്തട്ടിൽ അമർഷം പുകയുന്നുണ്ട്. ഇതിനൊപ്പം തന്നെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെയും കർഷക സമൂഹങ്ങൾക്കിടയിലെയും അസംതൃപ്തിയും മറനീക്കി പുറത്തുവന്നു. കാർഷിക നിയമങ്ങൾ പിൻവലിച്ചെങ്കിലും താങ്ങുവില ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ നൽകിയ വാഗ്ദാനങ്ങൾ പാലിക്കപ്പെടാത്തത് കർഷകരെ സർക്കാരിൽ നിന്ന് അകറ്റിയിട്ടുണ്ട്. മോദിയുടെ വികസന അവകാശവാദങ്ങൾ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വേണ്ടത്ര സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നില്ല എന്നതിന്റെ തെളിവ് കൂടിയാണിത്.
രണ്ടാമതായി, വോട്ടർമാരെ നിരന്തരം ധ്രുവീകരിക്കാനും വൈകാരിക വിഷയങ്ങൾ മാത്രം മുന്നിൽ നിർത്തി വിജയം നേടാനുമുള്ള ബിജെപിയുടെ പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രങ്ങൾക്ക് മരവിപ്പ് ബാധിച്ചുതുടങ്ങി എന്നതാണ് ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ മാറ്റം. ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തേക്കാൾ ഉപരിയായി തങ്ങളുടെ നിത്യജീവിതത്തിലെ അടിസ്ഥാന പ്രശ്നങ്ങളായ വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, തൊഴിൽ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾക്ക് വോട്ടർമാർ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. മാധ്യമങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഏജൻസികളുടെയും പിന്തുണയോടെ മാത്രം രാഷ്ട്രീയ വിജയം ഉറപ്പിക്കാനാകില്ലെന്നും, സ്വന്തം ജീവിത അനുഭവങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ജനങ്ങൾ വോട്ട് ചെയ്യുന്നതെന്നും ഇത് ഭരണകൂടത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
കൂടാതെ, ദീർഘകാലമായി അധികാരത്തിലിരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഭരണവിരുദ്ധ വികാരം വളരെ വ്യക്തമായി പ്രകടമാകാൻ തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. മധ്യപ്രദേശ് പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ഫലങ്ങൾ ഇതിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്. 2014 മുതൽ പാർട്ടിയെ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ മാന്ത്രികവലയത്തിന് ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്വാധീനം നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന സൂചന ബിജെപിയുടെ സംഘടനാ തലത്തിൽ വലിയ ആശങ്കകൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. മോദിയുടെ വ്യക്തിപ്രഭാവം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് എല്ലാ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും വിജയിച്ചു കയറാൻ കഴിയില്ലെന്ന യാഥാർത്ഥ്യം കാവിപ്പടയ്ക്കുള്ളിൽ ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.
മറുവശത്ത്, പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികൾക്കിടയിലുള്ള ഐക്യവും പ്രാദേശിക തലത്തിലുള്ള അവരുടെ തിരിച്ചുവരവും ബിജെപിക്ക് പുതിയ വെല്ലുവിളികൾ ഉയർത്തുന്നു. കേന്ദ്ര ഏജൻസികളുടെ സമ്മർദ്ദങ്ങളെയും വലിയ പ്രചാരണങ്ങളെയും അതിജീവിച്ച് പ്രാദേശിക കക്ഷികളും കോൺഗ്രസും ഒരുമിച്ച് പോരാടാൻ തയ്യാറാകുന്നത് വരാനിരിക്കുന്ന പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഭരണകക്ഷിക്ക് കനത്ത ഭീഷണിയാകും.
അതായത്, ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ ബിജെപിയുടെ സർവ്വാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയത്തിന് മേൽ പതിച്ച അതിശക്തമായൊരു താക്കീതാണ്. എന്നാൽ, ഭരണവിരുദ്ധ വികാരം തങ്ങൾക്ക് തനിയെ വോട്ടായി മാറുമെന്ന് കോൺഗ്രസും മറ്റ് പ്രാദേശിക പാർട്ടികളും കരുതുന്നത് മണ്ടത്തരമായിരിക്കും. ജനങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം നിന്നില്ലെങ്കിൽ ജൻ സുരാജ് പോലെയുള്ള പുതിയ ബദലുകളെ ജനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുമെന്ന വലിയ പാഠം കൂടിയാണ് ഈ ഫലങ്ങൾ മുഖ്യധാരാ പ്രതിപക്ഷത്തിന് നൽകുന്നത്.
The recent by-election results in states like Bihar and Madhya Pradesh serve as a severe political setback for the ruling BJP, while simultaneously offering a reality check for the traditional opposition parties. The BJP lost its safest stronghold, Bankipur in Bihar (held continuously since 2008). This defeat highlights a significant shift in traditional upper-caste vote banks away from the ruling party. The anti-BJP sentiment did not fully translate into votes for traditional opposition parties like the RJD or Congress. Instead, new political forces like Prashant Kishor’s Jan Suraaj Party (in Bihar) and the Azad Samaj Party (in MP) captured significant vote shares.