രണ്ട് സഹോദരന്മാർക്ക് ഒരു ഭാര്യ! ഹിമാചലിലെ ഹട്ടി സമുദായത്തിലെ വിചിത്രമായ 'ജോഡിദാര' ആചാരം

ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ മഞ്ഞുമലകൾക്കിടയിൽ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്ന വിചിത്രമായൊരു കുടുംബരീതിയാണ് ഹട്ടി സമുദായത്തിലെ 'ജോഡിദാര'. ഒരേ വീട്ടിലെ രണ്ട് സഹോദരന്മാർക്ക് ഒരു ഭാര്യ എന്ന വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന ഈ ആചാരത്തിന് പിന്നിൽ കേവലം വിശ്വാസങ്ങൾ മാത്രമല്ല, കൃത്യമായ ചില സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക കാരണങ്ങൾ കൂടിയുണ്ട്. കൃഷിഭൂമി വിഭജിക്കപ്പെടാതിരിക്കാനും കുടുംബത്തിന്റെ ഐക്യം നിലനിർത്താനുമുള്ള തന്ത്രമായാണ് ഈ ബഹുഭർത്തൃത്വം (Polyandry) ഇന്നും തുടരുന്നത്. ആധുനിക ലോകത്തിന് അവിശ്വസനീയമെന്നു തോന്നുന്ന ഈ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ പൊരുളും സിർമോർ ജില്ലയിലെ ഹട്ടി സമുദായത്തിന്റെ സവിശേഷതകളും എന്താണെന്ന് വിശദമായി പരിശോധിക്കാം.

ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ ചില ഗോത്ര സമുദായങ്ങളിൽ പ്രത്യേകിച്ച് ഹട്ടി സമുദായത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു പരമ്പരാഗത ആചാരമാണ് ജോഡിദാര അഥവാ ജജ്ദ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ആചാരത്തിൽ ഒരു സ്ത്രീക്ക് ഒന്നിലധികം ഭർത്താക്കന്മാർ ഉണ്ടാകും. സാധാരണയായി സഹോദരന്മാർ തമ്മിൽ ഒരു ഭാര്യയെ പങ്കിടുന്ന രീതിയാണ് ഇത്. ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ സിർമൗർ ജില്ലയിലെ ട്രാൻസ് ഗിരി മേഖലയിലെ ഹട്ടി സമുദായത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഈ ആചാരം പഴയകാല ഭൂമി സംരക്ഷണത്തിനും കുടുംബ ഐക്യത്തിനും വേണ്ടി ഉണ്ടായതാണ്. മലയോര പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂമി വളരെ പരിമിതമായിരുന്നതിനാൽ ഒരു പിതാവിന്റെ ഭൂമി മക്കൾക്കിടയിൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടാൽ കുടുംബ സമ്പത്ത് നശിക്കുമെന്ന ഭയമാണ് ഈ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ പിന്നിലെ പ്രധാന കാരണം. സഹോദരന്മാർ ഒരുമിച്ച് ഒരു ഭാര്യയെ വിവാഹം കഴിച്ചാൽ ഭൂമി ഒന്നായി നിലനിർത്തുകയും കുടുംബം ഒന്നായി ശക്തമായി തുടരുകയും ചെയ്യാം എന്നതാണ് ഈ ആചാരത്തിന്റെ സാമൂഹിക സാമ്പത്തിക അടിത്തറ.

നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ പഴക്കമുള്ള ഈ ആചാരം ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ സിർമൗർ ജില്ലയിലെ ട്രാൻസ് ഗിരി മേഖലയിലും കിന്നൗർ ജില്ലയിലുമാണ് പ്രധാനമായും കണ്ടുവരുന്നത്. മഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രൗപദി അഞ്ച് പാണ്ഡവരെ വിവാഹം കഴിച്ചതുമായി ഇതിനെ ചേർത്തുനിർത്തുന്നതിനാൽ 'ദ്രൗപദി പ്രഥ' എന്നോ 'പാണ്ഡവ പ്രഥ' എന്നോ ഈ രീതി അറിയപ്പെടുന്നു. നാനൂറിലധികം ഗ്രാമങ്ങളിലായി ചിതറിക്കിടക്കുന്ന മൂന്ന് ലക്ഷത്തോളം വരുന്ന ഹട്ടി സമുദായക്കാർക്കിടയിൽ ഇന്നും ഈ പാരമ്പര്യം സജീവമാണ്. പണ്ട് കാലത്ത് മലയോര മേഖലകളിൽ കൃഷിഭൂമി വളരെ പരിമിതമായിരുന്നതിനാൽ, മക്കൾക്കിടയിൽ ഭൂമി വിഭജിക്കപ്പെട്ട് കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറ തകരാതിരിക്കാനാണ് ഇത്തരമൊരു രീതി അവർ സ്വീകരിച്ചത്. കുടുംബത്തിന്റെ ഐക്യവും സ്വത്തും സംരക്ഷിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഇന്നും പലരും ഈ രീതി പിന്തുടരുന്നത്.

ഭൂമി പലതായി പകുത്തുപോകുന്നത് കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറ തകർക്കുമെന്നും ദാരിദ്ര്യത്തിന് കാരണമാകുമെന്നുമുള്ള തിരിച്ചറിവാണ് ഇത്തരമൊരു രീതിയിലേക്ക് അവരെ നയിച്ചത്. സഹോദരന്മാർ ഒരുമിച്ച് ഒരു ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കുന്നതിലൂടെ കുടുംബസ്വത്ത് വിഭജിക്കപ്പെടാതെ സംരക്ഷിക്കാനും ഐക്യം നിലനിർത്താനും അവർക്ക് സാധിച്ചു. കേവലം ഒരു ആചാരമെന്നതിലുപരി സഹോദരബന്ധം ഊട്ടിയുറപ്പിക്കാനും കുടുംബം ഒരേ കുടക്കീഴിൽ ശക്തമായി തുടരാനും ഈ രീതി സഹായിച്ചു. കിന്നൗർ, സിർമൗർ ജില്ലകളിലെ ഉൾനാടൻ ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴും ഇത് നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, വിദ്യാഭ്യാസവും നഗരവൽക്കരണവും യുവതലമുറയുടെ മാറുന്ന കാഴ്ചപ്പാടുകളും കാരണം ഈ പാരമ്പര്യം ഇന്ന് വളരെ അപൂർവമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

ഹിമാചലിന്റെ ദുർഘടമായ ഭൂപ്രകൃതിയും പരിമിതമായ വിഭവങ്ങളും രൂപപ്പെടുത്തിയെടുത്ത ഒരു അതിജീവന തന്ത്രമാണ് 'ജോഡിദാര'. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏറെ ഉയരത്തിലുള്ള ട്രാൻസ്-ഗിരി മേഖലയിൽ കൃഷിഭൂമി വളരെ കുറവാണ്; ഉള്ളത് തന്നെ മലഞ്ചെരിവുകളിലെ ചെറിയ തട്ടുകളും. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഭൂമി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നത് തടയാനും കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറ തകർക്കാതിരിക്കാനുമാണ് ഹട്ടി സമുദായം ബഹുഭർത്തൃത്വം (Polyandry) സ്വീകരിച്ചത്. പാണ്ഡവ പ്രഥയിലുള്ള അടിയുറച്ച വിശ്വാസം ഈ രീതിക്ക് ഗോത്രപരമായ സാധുത നൽകുന്നു. ഒരു വശത്ത് ഭൂമിയുടെ സുസ്ഥിരമായ വിനിയോഗവും മറുവശത്ത് ഗോത്രത്തനിമയുടെ സംരക്ഷണവും ഉറപ്പാക്കുന്ന ഈ ആചാരം, കഠിനമായ മലയോര ജീവിതത്തോടുള്ള ആ സമുദായത്തിന്റെ പൊരുത്തപ്പെടൽ കൂടിയാണ്.

ഇന്ത്യൻ നിയമം പൊതുവെ ഒരാൾക്ക് ഒന്നിലധികം ഭാര്യമാർ ഉണ്ടാവുന്നത് നിരോധിച്ചിരിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമം 1955 പ്രകാരം ഒരാൾക്ക് ഒരു ഭാര്യ മാത്രമേ ഉണ്ടാവൂ എന്നാണ് വ്യവസ്ഥ. എന്നാൽ ഹട്ടി സമുദായത്തിന് 2022-23 ൽ ഗോത്ര പട്ടിക പദവി ലഭിച്ചതോടെ അവരുടെ പരമ്പരാഗത ആചാരങ്ങൾക്ക് ഭരണഘടനാപരമായ സംരക്ഷണം ലഭിച്ചു. ഹിമാചൽ പ്രദേശ് റവന്യൂ നിയമങ്ങൾ ജോഡിദാര ആചാരത്തെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഭൂമി രേഖകളിലും കുടുംബ ഘടനയിലും ഇത് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ റവന്യൂ മന്ത്രി ജഗത് സിംഗ് നെഗി പറഞ്ഞതുപോലെ ഈ ആചാരം ഭൂമി വിഭജിക്കാതിരിക്കാനും സഹോദര ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്താനുമുള്ള പുരാതന ഗോത്ര പാരമ്പര്യമാണ്.

2025 ജൂലൈ 12 മുതൽ 14 വരെ സിർമൗർ ജില്ലയിലെ ഷില്ലൈ ഗ്രാമത്തിൽ നടന്ന വിവാഹം, ഹട്ടി സമുദായത്തിലെ 'ജോഡിദാര' എന്ന പാരമ്പര്യം വെറുമൊരു ചരിത്രമല്ലെന്ന് ആധുനിക ലോകത്തിന് കാട്ടിക്കൊടുത്തു. കുൻഹത് സ്വദേശിയായ സുനിത ചൗഹാൻ എന്ന യുവതി പ്രദീപ് നെഗി, കപിൽ നെഗി എന്നീ സഹോദരന്മാരെ ഒരുമിച്ച് വിവാഹം കഴിച്ചത് സമുദായത്തിന്റെ സാംസ്‌കാരിക തനിമ വിളിച്ചോതുന്ന ചടങ്ങുകളോടെയായിരുന്നു. പരമ്പരാഗത നൃത്തങ്ങളും ഗാനങ്ങളും അകമ്പടി സേവിച്ച ഈ മൂന്നുദിന ആഘോഷം, ഗോത്ര ആചാരങ്ങൾ സമകാലിക ജീവിതവുമായി എങ്ങനെ ഇഴചേർന്നു നിൽക്കുന്നു എന്നതിന്റെ നേർക്കാഴ്ചയായി മാറി. ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ സാക്ഷ്യം വഹിച്ച ഈ വിവാഹത്തിന്റെ ദൃശ്യങ്ങൾ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ചതോടെയാണ് ഗോത്രവർഗ്ഗ മേഖലകളിലെ ഇത്തരം സാമൂഹിക ക്രമങ്ങൾ വീണ്ടും ചർച്ചയായത്.

വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും ആധുനികതയും സജീവമായ കാലഘട്ടത്തിലും, തങ്ങളുടെ സമുദായത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനും സാമ്പത്തിക ഭദ്രതയ്ക്കും ഈ രീതി അനിവാര്യമാണെന്ന ബോധ്യത്തോടെയാണ് വധൂവരന്മാർ ഈ തീരുമാനമെടുത്തതെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയത് ആചാരത്തിന് പിന്നിലെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ ഉറപ്പിനെയാണ് അടിവരയിടുന്നത്.

മാറുന്ന കാലത്തിനനുസരിച്ച് ഈ ആചാരത്തിലും വലിയ മാറ്റങ്ങൾ പ്രകടമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം, നഗരവൽക്കരണം, പുതിയ തലമുറയുടെ ആധുനിക കാഴ്ചപ്പാടുകൾ എന്നിവ കാരണം 'ജോഡിദാര' രീതി ഇന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. എങ്കിലും ബധാന പോലുള്ള ചില ഉൾനാടൻ ഗ്രാമങ്ങൾ ഈ പാരമ്പര്യത്തെ ഇന്നും ചേർത്തുപിടിക്കുന്നു; കഴിഞ്ഞ ആറുവർഷത്തിനിടെ അഞ്ചോളം ബഹുഭർത്തൃ വിവാഹങ്ങൾ ഇവിടെ നടന്നത് ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.

പൂർണ്ണമായ പരസ്പര ധാരണയോടെയാണ് ഇത്തരം കുടുംബങ്ങൾ മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. ജനിക്കുന്ന കുട്ടികളെ ഒരുമിച്ചു വളർത്തുന്ന രീതിയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. കുടുംബത്തിലെ മുതിർന്ന ഭർത്താവിനെ 'പ്രധാന അച്ഛനായി' (കുടുംബ നാഥൻ) സമൂഹം അടയാളപ്പെടുത്തുമെങ്കിലും, കുട്ടികളുടെ കാര്യത്തിൽ എല്ലാ ഭർത്താക്കന്മാരും തുല്യ ഉത്തരവാദിത്തവും സ്നേഹവുമാണ് പുലർത്തുന്നത്. വ്യക്തിപരമായ ഇഷ്ടങ്ങളേക്കാൾ കുടുംബത്തിന്റെ കെട്ടുറപ്പിന് പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഈ രീതി, ഗോത്രവർഗ്ഗ സംസ്‌കാരത്തിലെ സങ്കീർണ്ണമായ കുടുംബ ബന്ധങ്ങളുടെ നേർക്കാഴ്ചയാണ്.

ആധുനിക ഇന്ത്യയിലെ നിയമവ്യവസ്ഥയും നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ഗോത്രപാരമ്പര്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ സന്തുലനത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ് ഹട്ടി സമുദായത്തിലെ 'ജോഡിദാര'. ഇന്ന് ഈ സമ്പ്രദായം അപൂർവ്വമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെങ്കിലും, മലയോര ജീവിതത്തിന്റെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ ഈ ആചാരം വഹിച്ച പങ്ക് ചെറുതല്ല. സ്ത്രീകളുടെ കൃത്യമായ സമ്മതം, കുടുംബത്തിന്റെ ഐക്യം, പരിമിതമായ ഭൂമിയുടെ സംരക്ഷണം എന്നീ മൂന്ന് തൂണുകളിലാണ് ഈ പാരമ്പര്യം നിലകൊള്ളുന്നത്.

ഒരു കുടുംബത്തിൽ ഒന്നിലധികം പിതാക്കന്മാർ ഉണ്ടാകുന്നതിലൂടെ രൂപപ്പെടുന്ന ഈ സവിശേഷമായ സാമൂഹിക ക്രമം, ഹിമാചലിലെ ദുർഘടമായ ഭൂപ്രകൃതിയോട് പൊരുത്തപ്പെടാൻ ആ ജനത കണ്ടെത്തിയ മാർഗ്ഗം കൂടിയാണ്. ഗോത്രത്തനിമയുടെയും അതിജീവന തന്ത്രങ്ങളുടെയും ഈ വേരുകൾ തേടിയുള്ള യാത്ര, ഹിമാചലിന്റെ സാംസ്‌കാരിക വൈവിധ്യത്തെയും സഹവർത്തിത്വത്തെയുമാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ വേഗതയ്ക്കിടയിലും ചില ഉൾനാടൻ ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഈ ആചാരം ഇന്നും ജീവനോടെ നിലനിൽക്കുന്നത് അതിന്റെ സാംസ്‌കാരികമായ ആഴത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്.

English Summary: The Jodidara (Jajda) practice among the Hatti tribe in Himachal Pradesh involves polyandrous marriages where a woman marries multiple brothers, historically developed to preserve land, family unity, and economic stability in mountainous regions. Though rare today, it still exists in some villages with legal and cultural recognition