നടൻ മോഹൻലാൽ തന്റെ വ്യക്തിത്വ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചതോടെ, ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ വ്യക്തിത്വ മോഷണം വീണ്ടും വലിയ ചർച്ചയാവുകയാണ്. മോഹൻലാൽ മാത്രമല്ല, അമിതാഭ് ബച്ചൻ, അനിൽ കപൂർ, സോനാക്ഷി സിൻഹ തുടങ്ങി ഒട്ടനവധി താരങ്ങൾ തങ്ങളുടെ പേരും ശബ്ദവും രൂപവും സംരക്ഷിക്കാൻ ഇതിനോടകം തന്നെ കോടതികളിൽ നിയമപോരാട്ടം നടത്തിക്കഴിഞ്ഞു. നിർമിത ബുദ്ധിയും ഡീപ്ഫേക്കുകളും പ്രശസ്തരുടെ സ്വത്വത്തെ വാണിജ്യ ലാഭത്തിനായി ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്ന ഈ കാലത്ത്, കോടതികൾ സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ള സുപ്രധാന നിലപാടുകൾ എന്തൊക്കെയാണ്? ഇന്ത്യൻ നിയമസംവിധാനം ഇത്തരം ലംഘനങ്ങളെ എങ്ങനെയാണ് നേരിടുന്നത്?
മോഹൻലാൽ പ്രധാനമായും എഐ (AI) സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചുള്ള ശബ്ദ ക്ലോണിംഗിനെതിരെയും തന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ പേരും ചിത്രങ്ങളും വാണിജ്യ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെയുമാണ് കോടതിയിൽ ഹർജി നൽകിയിരിക്കുന്നത്. തന്റെ തനതായ ശബ്ദവും ഭാവങ്ങളും ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് ഉപയോഗിച്ച് അനുകരിക്കുന്നതും ഡീപ്ഫേക്കുകൾ നിർമിക്കുന്നതും തന്റെ പ്രശസ്തിയെയും സാമ്പത്തിക താൽപ്പര്യങ്ങളെയും ദോഷകരമായി ബാധിക്കുമെന്നും ഇവ ഗുരുതരസാഹചര്യമാണെന്നും മോഹൻലാൽ ഹർജിയിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ജസ്റ്റിസ് ജ്യോതി സിങ് അധ്യക്ഷയായ ബെഞ്ച് പരിഗണിക്കുന്ന ഈ ഹർജിയിലൂടെ, തന്റെ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ഭാഗമായ ശബ്ദം, രൂപം, പേര് എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മുൻകൂർ അനുമതി നിർബന്ധമാക്കണമെന്നാണ് താരം ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.
വ്യക്തിത്വ അവകാശങ്ങൾ എന്നത് ഒരാളുടെ പേര്, ശബ്ദം, രൂപം, ഒപ്പ്, അല്ലെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റേത് മാത്രമായ പ്രത്യേക സവിശേഷതകൾ എന്നിവ മറ്റൊരാൾ അനുവാദമില്ലാതെ വാണിജ്യപരമായോ തെറ്റായ രീതിയിലോ ഉപയോഗിക്കുന്നത് തടയാനുള്ള നിയമപരമായ സംരക്ഷണമാണ്. ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 21 ഉറപ്പുനൽകുന്ന സ്വകാര്യതയ്ക്കും മാന്യമായി ജീവിക്കാനുമുള്ള അവകാശത്തിലാണ് ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, പ്രമുഖ വ്യക്തികളുടെ പേര്, ശബ്ദം, രൂപം എന്നിവ ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നത് തടഞ്ഞുകൊണ്ട് ഇന്ത്യൻ കോടതികൾ പുറപ്പെടുവിച്ച ചില സുപ്രധാന വിധികൾ ഇവയാണ്:
1. അമിതാഭ് ബച്ചൻ (2022)
വ്യക്തിത്വ അവകാശങ്ങൾ (Personality Rights) സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ വിധിയാണിത്. അമിതാഭ് ബച്ചന്റെ പേര്, ശബ്ദം, ചിത്രം എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ വാണിജ്യ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി തടഞ്ഞു. ഒരു വ്യക്തിയുടെ പ്രശസ്തി മറ്റൊരാൾ സാമ്പത്തിക ലാഭത്തിനായി ചൂഷണം ചെയ്യുന്നത് അനുവദിക്കാനാവില്ലെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.
2. അനിൽ കപൂർ കേസ് (2023)
തന്റെ രൂപം, ശബ്ദം, കൂടാതെ ലോകപ്രശസ്തമായ "ജകാസ്" (Jhakaas) എന്ന സംഭാഷണ ശൈലി എന്നിവ സംരക്ഷിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടാണ് അനിൽ കപൂർ കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. എഐ ഉപയോഗിച്ച് ഇത്തരം സവിശേഷതകൾ അനുകരിക്കുന്നതും വാണിജ്യപരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതും ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി വിലക്കി. ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ വ്യക്തിത്വ മോഷണത്തിനെതിരെയുള്ള ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പായിരുന്നു ഈ വിധി.
3. സോനാക്ഷി സിൻഹ കേസ് (2026)
എഐ ഉപയോഗിച്ച് താരങ്ങളെ മോശമായ രീതിയിൽ ചിത്രീകരിക്കുന്നതിനെതിരെ (Deepfakes) സോനാക്ഷി സിൻഹ നിയമപോരാട്ടം നടത്തി. നടിയെ അശ്ലീലമായ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ചിത്രീകരിക്കുന്ന എഐ ഉള്ളടക്കങ്ങൾ ഉടനടി നീക്കം ചെയ്യാൻ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. സ്ത്രീകളുടെ അന്തസ്സിനും സ്വകാര്യതയ്ക്കും ഭീഷണിയാകുന്ന സാങ്കേതിക വിദ്യകൾക്കെതിരെയുള്ള നിർണ്ണായകമായ നിലപാടായിരുന്നു ഇത്.
4. ജൂനിയർ എൻ.ടി.ആർ കേസ് (2025)
തെലുങ്ക് സൂപ്പർ താരം ജൂനിയർ എൻ.ടി.ആറിന്റെ രൂപവും ശബ്ദവും അനുവാദമില്ലാതെ എഐ വഴി സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനും എതിരെ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തി. താരങ്ങളുടെ അനുമതിയില്ലാതെ അവരെ ഡിജിറ്റലായി പുനർനിർമ്മിക്കുന്നത് നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് കോടതി അടിവരയിട്ടു.
5. ശത്രുഘ്നൻ സിൻഹ
എഐ ദുരുപയോഗത്തിനെതിരെ ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയിൽ നിന്ന് അനുകൂല വിധി നേടിയ താരമാണ് ശത്രുഘ്നൻ സിൻഹ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തമായ ശബ്ദവും ഭാവങ്ങളും വാണിജ്യ നേട്ടങ്ങൾക്കായി അനുവാദമില്ലാതെ ഉപയോഗിക്കുന്നത് കോടതി തടഞ്ഞു.
ഇവരെ കൂടാതെ കാജോൾ, ഐശ്വര്യ റായ്, സൽമാൻ ഖാൻ എന്നീ ബോളിവുഡ് താരങ്ങളും ചില ക്രിക്കറ്റ് താരങ്ങളും തങ്ങളുടെ വ്യക്തിത്വ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി നിയമസഹായം തേടിയിട്ടുണ്ട്.
നിലവിൽ വ്യക്തിത്വ അവകാശങ്ങൾക്കായി ഇന്ത്യയിൽ പ്രത്യേകമായ ഒരു നിയമനിർമ്മാണം നിലവിലില്ലാത്തതിനാലാണ് സെലിബ്രിറ്റികൾ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയെയും മറ്റും സമീപിക്കുന്നത്. പകർപ്പവകാശ നിയമവും ട്രേഡ്മാർക്ക് നിയമവും വ്യക്തിയുടെ സ്വത്വത്തെ പൂർണ്ണമായി സംരക്ഷിക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ല. ഐടി നിയമത്തിലെ 79-ാം വകുപ്പ് നൽകുന്ന ഇളവുകൾ ഉപയോഗിച്ച് പല ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളും ഇത്തരം നിയമലംഘനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുമാറാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങളുടെ ലംഘനം നടക്കുന്നതിനാൽ ഹൈക്കോടതികൾക്ക് ഇത്തരം വിഷയങ്ങളിൽ വിപുലമായ അധികാരം ഉപയോഗിച്ച് ഉത്തരവുകൾ പുറപ്പെടുവിക്കാൻ സാധിക്കും.
English Summary: Mohanlal has approached the court to protect his personality rights amid rising misuse through AI and deepfakes. Similar legal actions by Amitabh Bachchan, Anil Kapoor, and Sonakshi Sinha highlight growing concerns over digital identity theft in India.