മഹാരാഷ്ട്രയുടെ കാലാവസ്ഥ മാറുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പല സ്ഥലങ്ങളിലും ഒരേ സമയം പല കാലാവസ്ഥ രൂപപ്പെടാമെന്നാണ് ഇന്ത്യ മെറ്റീരിയോളജിക്കൽ ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിലെയും (IMD), പുണെയിലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രോപ്പിക്കൽ മെറ്റീരിയോളജിയിലെയും (IITM) ശാസ്ത്രജ്ഞർ നടത്തിയ 70 വർഷത്തെ പഠനം വ്യക്തമാക്കുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങൾ കൂടുതൽ ചൂടുള്ളതും വരണ്ടതുമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ കൊങ്കൺ തീരത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥാ മേഖല കൂടുതൽ വികസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരേ സംസ്ഥാനത്തിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ജലം, ചൂട്, കൃഷി എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വ്യത്യസ്ത തരത്തിലുള്ള അപകടസാധ്യതകളാണ് ഇതോടെ ഉടലെടുക്കുന്നത്.
2026 ഒക്ടോബറിൽ IMDയുടെ പിയർ-റിവ്യൂഡ് മാസികയായ 'മോസം' (MAUSAM) എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൽ വന്നിട്ടുള്ള പഠനം, 30 വർഷം വീതമുള്ള തുടർച്ചയായ കാലഘട്ടങ്ങളിലെ ഇന്ത്യയുടെ കാലാവസ്ഥാ മേഖലകളിലെ മാറ്റങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. 1951 മുതൽ 2020 വരെയുള്ള മഴ, താപനില എന്നിവയുടെ ഗ്രിഡ് ഡാറ്റയാണ് ഇതിനായി പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഓരോ പതിറ്റാണ്ടിലും പുതുക്കുന്ന 30 വർഷത്തെ ശരാശരിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഈ ഭൂപടങ്ങൾ തയാറാക്കിയിരിക്കുന്നത്. ഇത് ഓരോ മൺസൂൺ കാലത്തെയും പെട്ടെന്നുള്ള വ്യതിയാനങ്ങൾക്കിടയിലും ദീർഘകാല മാറ്റങ്ങളെ കൃത്യമായി തിരിച്ചറിയാൻ ഗവേഷകരെ സഹായിക്കുന്നു.
മഹാരാഷ്ട്രയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ മാറ്റം മറാഠ്‌വാഡയിലും പശ്ചിമ വിദർഭയിലുമാണ്. 1961–1990 കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രധാനമായും ട്രോപ്പിക്കൽ സവാന മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ പ്രദേശങ്ങൾ, 1991–2020 ആയപ്പോഴേക്കും 'ഹോട്ട് സെമി-ആരിഡ്' അഥവാ ഉഷ്ണമേഖലാ അർധ വരണ്ട മേഖലയിലേക്ക് മാറി. ഇതങ്ങനെ നിസാരമായി തള്ളിക്കളയാനാവില്ല. ട്രോപ്പിക്കൽ സവാന കാലാവസ്ഥയിൽ നീണ്ടു വരണ്ട സീസൺ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഹോട്ട് സെമി-ആരിഡ് കാലാവസ്ഥയിൽ ഉയർന്ന താപനിലയോടൊപ്പം കുറഞ്ഞ മഴയുമാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ഈ മാറ്റം വിളകളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, വിതയ്ക്കൽ, ജലസേചനം എന്നിവയെ പൂർണ്ണമായി സ്വാധീനിക്കും.
ഈ പഠനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം അതിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ കൃത്യതയിലാണ്. സംസ്ഥാന തലത്തിലോ പ്രാദേശിക തലത്തിലോ ഉള്ള ശരാശരി കണക്കുകൾ നോക്കുമ്പോൾ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം വളരെ ഒരേ പാറ്റേണിലുള്ളതോ ആയി തോന്നാം. എന്നാൽ വിശദമായ ഭൂപടങ്ങൾ അപകടസാധ്യതകൾ തുല്യമല്ലെന്ന് കാണിച്ചുതരുന്നു. മധ്യ ഇന്ത്യയിലുടനീളം ഹോട്ട് സെമി-ആരിഡ് മേഖല മൊത്തത്തിൽ അല്പം ചുരുങ്ങിയെങ്കിലും, മഹാരാഷ്ട്രയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഈ മാറ്റം വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, പ്രാദേശിക ശരാശരികളെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ആസൂത്രണം പ്രാദേശിക തലത്തിലുള്ള ചൂടും ജലക്ഷാമവും തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടേക്കാം.
ഉൾനാടുകളും തീരദേശങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസവും അതീവ പ്രാധാന്യത്തോടെ കണക്കാക്കണം. കൊങ്കൺ, ഗോവ, തീരദേശ കർണാടക, കേരളം എന്നിവിടങ്ങളിൽ 'ട്രോപ്പിക്കൽ മൺസൂൺ' കാലാവസ്ഥാ മേഖല വികസിച്ചിട്ടുണ്ട്. കനത്ത മഴയാണ് ഈ മേഖലയുടെ പ്രത്യേകത. അതേസമയം, ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ മഴ വർധിക്കുകയും ഉത്തരേന്ത്യൻ സമതലങ്ങളിൽ മഴ കുറയുകയും ചെയ്യുന്ന വിശാലമായൊരു രീതിയും പഠനം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഇത് രാജ്യത്തുടനീളം ഒരേപോലെ വരണ്ടതോ ഈർപ്പമുള്ളതോ ആയ കാലാനസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു മാറ്റമല്ല, മറിച്ച് വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിലുടനീളം കാലാവസ്ഥാ സ്ഥിതിഗതികളുടെ ഒരു പുനഃക്രമീകരണവും പുനർവിതരണവുമാണ്.
നഗര-ഗ്രാമ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിന് ഈ വ്യത്യാസം വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഉൾനാടുകളിൽ, ഉയർന്ന താപനിലയും കുറഞ്ഞ മഴയും ജലസം സംഭരണം, ജലസേചന സംവിധാനങ്ങൾ, വരൾച്ചാ പ്രതിരോധ മാർഗ്ഗങ്ങൾ എന്നിവയിലുണ്ടാക്കുന്ന സമ്മർദ്ദം വർദ്ധിപ്പിക്കും. എന്നാൽ തീരദേശങ്ങളിൽ, വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥാ മേഖല സൂചിപ്പിക്കുന്നത് കനത്ത മഴയെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഡ്രെയിനേജ്, വെള്ളപ്പൊക്ക നിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങൾ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ആവശ്യകതയെയാണ്. ഭാവിയിലെ വെള്ളപ്പൊക്ക-വരൾച്ചാ നഷ്ടങ്ങൾ പഠനം ക്വാണ്ടിഫൈ ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിലും, സംസ്ഥാന തലത്തിലുള്ള ഒരൊറ്റ പ്രതിരോധ തന്ത്രം മാത്രം മതിയാകില്ലെന്ന് ഭൂപടങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സീസണൽ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഈ കണ്ടെത്തലുകൾ വരുന്നത്. റിപ്പോർട്ട് അനുസരിച്ച്, സെപ്റ്റംബർ 26-ന് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ 358 താലൂക്കുകളിൽ 265 എണ്ണത്തിലും കൊടും വരൾച്ച പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂണിനെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന എൽ നിനോ പ്രതിഭാസം ഉണ്ടായ ഈ വർഷത്തിൽ, ദേശീയ ശരാശരിയായ 12.6%നേക്കാൾ കൂടുതൽ—അതായത് 19% മഴക്കുറവാണ് സംസ്ഥാനത്തുണ്ടായത്. എങ്കിലും, നിലവിലെ ഈ അവസ്ഥയും ദീർഘകാല കാലാവസ്ഥാ പ്രവണതയും തമ്മിൽ കൃത്യമായ വേർതിരിവുണ്ടെന്ന് ഗവേഷകർ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ കാലാവസ്ഥാ മേഖലയിലെ മാറ്റം കൊണ്ടുമാത്രമല്ല ഈ വർഷത്തെ വരൾച്ച ഉണ്ടായത്.
1960-കളെ അപേക്ഷിച്ച് മറാഠ്‌വാഡയും പശ്ചിമ വിദർഭയും ഇപ്പോൾ കൂടുതൽ ചൂടുള്ളതും വരണ്ടതുമായ ഒരു കാലാവസ്ഥാ മേഖലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്ന് പഠനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ മാറിയ കാലാവസ്ഥയിലേക്കാണ് മൺസൂൺ താരതമ്യേന കുറവായ വർഷങ്ങൾ എത്തുന്നത്. അതിനാൽ പ്രദേശത്തെ ജല-കാർഷിക ആസൂത്രണം ഈ യാഥാർത്ഥ്യം കൂടി കണക്കിലെടുത്തായിരിക്കണം.
കാലാവസ്ഥയുടെ പാത വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും തീരദേശവും സമാനമായൊരു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ മൺസൂണിൽ ഗോവയിൽ 34 ശതമാനവും കേരളത്തിലും തീരദേശ കർണാടകയിലും 28 ശതമാനവും മഴയുടെ കുറവ് രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ദീർഘകാല അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈർപ്പമുള്ള കാലാവസ്ഥാ മേഖലയായി തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ പോലും മഴക്കുറവുള്ള സീസണുകൾ ഉണ്ടാകാം എന്നാണ് ഇത് കാണിക്കുന്നത്. ദീർഘകാല കാലാവസ്ഥാ വർഗ്ഗീകരണവും ഹ്രസ്വകാല മഴയുടെ അളവും വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലുള്ള ചോദ്യങ്ങൾക്കാണ് ഉത്തരം നൽകുന്നത്. അതിനാൽ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ ആസൂത്രണത്തിന് ഇവ രണ്ടും ആവശ്യമാണ്.
മഹാരാഷ്ട്രയുടെ ഉൾനാടുകളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, വ്യത്യസ്ത ഭരണതലങ്ങളിൽ എടുക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങളെ കാലാവസ്ഥാ ഭൂപടങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് നയപരമായ വെല്ലുവിളി. കാർഷിക ആസൂത്രണം, ജലപരിപാലനം, വരൾച്ചാ പ്രതിരോധം എന്നിവ വ്യത്യസ്ത സ്ഥാപനങ്ങളും സമയക്രമങ്ങളും വഴിയാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. എന്നാൽ കാലാവസ്ഥാ ഭൂപടങ്ങൾ ദീർഘകാല ഡാറ്റ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് പുതുക്കുന്നത്. ഭരണസംവിധാനങ്ങൾക്ക് സംസ്ഥാനത്തിനുള്ളിൽ രൂപപ്പെടുന്ന വിവിധ കാലാവസ്ഥാ സാഹചര്യങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ ഒരു പൊതുവായ പ്രാദേശിക അടിത്തറ ആവശ്യമാണെന്ന് പഠനം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.
വളരുന്ന നഗരങ്ങൾക്കും നഗരപ്രദേശങ്ങൾക്കും ഇത് ഒരുപോലെ ബാധകമാണ്. ഈ പഠനത്തിൽ നഗരതലത്തിലുള്ള താപനിലയോ മഴയോ ജലലഭ്യതയുടെ കണക്കുകളോ നൽകുന്നില്ല; അതിനാൽ നിർദ്ദിഷ്ട നഗരങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം വിലയിരുത്താൻ കഴിയില്ല. എങ്കിലും നഗര ജലസംവിധാനങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിശാലമായ അന്തരീക്ഷത്തെ ഇത് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ഉൾനാടൻ നഗരങ്ങൾ ഉയർന്ന ചൂടും 'ഹോട്ട് സെമി-ആരിഡ്' കാലാവസ്ഥയും നേരിടുമ്പോൾ, കൊങ്കൺ മേഖലയിലെ ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ കനത്ത മഴയെയും മാറുന്ന തീരദേശ മഴ രീതികളെയും നേരിടുന്നു.
മഹാരാഷ്ട്രയെ ഒരൊറ്റ 'കാലാവസ്ഥാ-അപകടസാധ്യത വിഭാഗമായി' കാണുന്നതിന്റെ പരിമിതിയും ഈ പഠനം വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. സംസ്ഥാനത്ത് വിപരീതമായ കാലാവസ്ഥാ മേഖലകളുണ്ട്, മാറ്റത്തിന്റെ ദിശ ഉൾനാടുകളിലും തീരദേശങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒരു ഏകീകൃത നയം നടപ്പിലാക്കാൻ എളുപ്പമായിരിക്കാം, എന്നാൽ ലഭ്യമായ തെളിവുകൾ പ്രാദേശിക അധിഷ്ഠിത തന്ത്രങ്ങളെയാണ് പിന്തുണയ്ക്കുന്നത്. ഉൾനാടുകളിൽ ചൂട്, വരൾച്ചാ പ്രതിരോധം, ജലസംരക്ഷണം, വിള ആസൂത്രണം എന്നിവയും, തീരദേശത്ത് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന മഴയുടെ അപകടസാധ്യതകൾക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്നതും ഈ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വ്യത്യാസത്തിൽ നിന്നാണ് ഉയർന്നു വരുന്നത്.
പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ നിരീക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് കാലാവസ്ഥാ മേഖലകൾ കണക്കാക്കുന്നത്, എന്നാൽ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ വാർഷിക വരൾച്ചാ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ, മഴക്കുറവ്, മാറുന്ന വിള ആവശ്യങ്ങൾ, ജലവ്യവസ്ഥയിലെ സമ്മർദ്ദം എന്നിവയിലൂടെ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. 30 വർഷത്തെ ഒരു ഭൂപടത്തിൽ ഒരു മാറ്റം ദൃശ്യമാകുമ്പോഴേക്കും, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും ഭൂവിനിയോഗ തീരുമാനങ്ങളും പഴയ സങ്കൽപ്പങ്ങളിൽ ഇതിനകം രൂപപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകാം.
വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലുള്ള കാലാവസ്ഥാ സംക്രമണത്തെ ഈ പഠനം സ്ഥിരീകരിക്കുന്നുമുണ്ട്: മറാത്ത് വാഡയും പശ്ചിമ വിദർഭയും കൂടുതൽ ചൂടുള്ള സെമി-ആരിഡ് മേഖലയിലേക്ക് മാറിയപ്പോൾ, കൊങ്കണിലും പശ്ചിമ തീരത്തുടനീളവും ട്രോപ്പിക്കൽ മൺസൂൺ മേഖല വികസിച്ചു. പക്ഷേ ഈ ദീർഘകാല മാറ്റമാണ് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ നിലവിലെ വരൾച്ചയ്ക്ക് കാരണമെന്ന് പഠനം വാദിക്കുന്നില്ല, നഗരതല പ്രവചനങ്ങളോ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ വിലയിരുത്തലോ നൽകുന്നുമില്ല. അതിനാൽ നയരൂപകർത്താക്കളുടെ അടുത്ത പടി ഭൂപടത്തെ ഓരോ സീസണിന്റെയും പ്രവചനമായി കാണുകയല്ല, മറിച്ച് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രാദേശിക സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായി കാർഷിക, ജല, നഗര ആസൂത്രണങ്ങൾ പരിഷ്കരിക്കാനുള്ള തെളിവായി ഉപയോഗിക്കുക എന്നതാണ്.
Maharashtra’s climate is changing. A 70-year study by scientists from the India Meteorological Department (IMD) and the Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) in Pune has found that different parts of the state could experience multiple weather patterns simultaneously. While the state’s inland regions are becoming hotter and drier, the humid climatic zone along the Konkan coast has expanded. This is creating different risks related to water, heat and agriculture across various parts of the same state