ഇറാഖില്‍ നിന്നു തങ്ങളുടെ അവസാന സൈനികനെയും പിന്‍വലിക്കാന്‍ ഒരുങ്ങുകയാണ് അമേരിക്ക. കഴിഞ്ഞ രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടിലധികമായി തുടരുന്ന യുദ്ധത്തില്‍ ഇതുവരെ 4500 അമേരിക്കന്‍ സൈനികര്‍ കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അമേരിക്കയുടെ ഈ പിന്മാറ്റം സാമ്രാജ്യത്വ ശക്തികള്‍ക്കെതിരെയുള്ള വലിയൊരു വിജയമായി ഇറാനും അവരുടെ സഖ്യകക്ഷികളും ആഘോഷിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇറാഖിനു മേലുള്ള അമേരിക്കയുടെ പിടി അയയുന്നില്ല എന്നതാണ് യാഥാര്‍ത്ഥ്യം. സൈനികമായി പിന്മാറിയാലും ഇറാഖിന്റെ സാമ്പത്തിക പരമാധികാരം ഇപ്പോഴും അമേരിക്കയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. 2003-ലെ അധിനിവേശത്തിന് ശേഷം ഇറാഖിന്റെ എണ്ണ വരുമാനത്തിനുമേല്‍ അമേരിക്ക നിയന്ത്രണം നിലനിര്‍ത്തിപ്പോരുന്നുണ്ട്. ഇത് ഇറാഖിന്റെ ആഭ്യന്തര കാര്യങ്ങളിലും ഇറാന്‍ ഉള്‍പ്പെടുന്ന മേഖലയിലെ മറ്റു രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളിലും അമേരിക്കയ്ക്ക് ഇടപെടാനുള്ള അവസരം ഒരുക്കികൊടുത്തു.
ഇറാഖിനെ എങ്ങനെയാണ് അമേരിക്ക നിയന്ത്രിക്കുന്നത്
2003-ലെ ഇറാഖ് അധിനിവേശത്തിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ അമേരിക്കന്‍ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കോളിഷന്‍ പ്രൊവിഷണല്‍ അതോറിറ്റി, 'ഡെവലപ്മെന്റ് ഫണ്ട് ഫോര്‍ ഇറാഖ്' എന്ന സംവിധാനത്തിന് രൂപം നല്‍കി. ഇറാഖിന്റെ എണ്ണ വിറ്റുകിട്ടുന്ന വരുമാനം ശേഖരിക്കാനും ഇറാഖിന്റെ പുനര്‍നിര്‍മ്മാണ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് ഉപയോഗിക്കാനുമായി ന്യൂയോര്‍ക്കിലെ ഫെഡറല്‍ റിസര്‍വ് ബാങ്കിലാണ് ഈ ഫണ്ട് ആരംഭിച്ചത്. സദ്ദാം ഹുസൈന്റെ ഭരണകാലത്തെ കടബാധ്യതകളില്‍ നിന്നും നഷ്ടപരിഹാര കേസുകളില്‍ നിന്നും ഇറാഖിന്റെ എണ്ണ വരുമാനത്തെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഇതിന്റെ മറ്റൊരു പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യം. അന്ന് അമേരിക്കയുടെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ജോര്‍ജ്ജ് ഡബ്ല്യു. ബുഷ് പുറപ്പെടുവിച്ച എക്‌സിക്യൂട്ടീവ് ഉത്തരവ് പിന്നീട് വന്ന എല്ലാ അമേരിക്കന്‍ പ്രസിഡന്റുമാരും പുതുക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു. കാലക്രമേണ ഈ ഫണ്ട് ന്യൂയോര്‍ക്ക് ഫെഡറലിലുള്ള ഇറാഖി സെന്‍ട്രല്‍ ബാങ്കിന്റെ ഔദ്യോഗിക അക്കൗണ്ടായി മാറി.
അമേരിക്കയുടെ കയ്യിലെ ശക്തമായ ആയുധം
ഇറാഖിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വരുമാന സ്രോതസ്സാണ് എണ്ണ. രാജ്യത്തിന്റെ ബജറ്റിന്റെ 90 ശതമാനവും എണ്ണ വരുമാനത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് നിലനില്‍ക്കുന്നത്. ഇന്ന് ഈ പണമെല്ലാം കടന്നുപോകുന്നത് ന്യൂയോര്‍ക്ക് ഫെഡറല്‍ റിസര്‍വിലൂടെയാണ്. അതിനാല്‍ത്തന്നെ ഇറാഖിന്റെ സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരതയ്ക്ക് മേല്‍ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്താന്‍ അമേരിക്കയ്ക്ക് സാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമായിരുന്നു 2020-ല്‍ കണ്ടത്. ഇറാഖില്‍ നിന്ന് യുഎസ് സൈന്യത്തെ പിന്‍വലിക്കണമെന്ന് ഇറാഖ് പാര്‍ലമെന്റ് പ്രമേയം പാസാക്കിയപ്പോള്‍, ന്യൂയോര്‍ക്ക് ഫെഡറല്‍ റിസര്‍വിലുള്ള ഇറാഖിന്റെ അക്കൗണ്ട് മരവിപ്പിക്കുമെന്ന് അമേരിക്ക പരസ്യമായി ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. ഒടുവില്‍ രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ തകരുമെന്ന ഘട്ടത്തില്‍ ഇറാഖിന് ഈ ആവശ്യത്തില്‍ നിന്ന് പിന്മാറേണ്ടി വന്നു. അധിനിവേശത്തിന്റെ ആദ്യ വര്‍ഷങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് ഇറാഖ് സ്വന്തം സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളില്‍ കൂടുതല്‍ നിയന്ത്രണം നേടിയെടുത്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അമേരിക്കയുടെ നിയന്ത്രണം ഉള്ളതിനാല്‍ പരമാധികാരവും സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉറപ്പിക്കാന്‍ ഇറാഖിന് ഇതുവരെ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.
നീണ്ടുനില്‍ക്കുന്ന ബന്ധവും അതിന്റെ കാരണങ്ങളും
അമേരിക്കയും ഇറാഖും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇത്രയും കാലം നീണ്ടുനിന്നതിന് പിന്നില്‍ ചില കാരണങ്ങളുണ്ട്. ഒന്ന് സാമ്പത്തികമാണ്. അന്താരാഷ്ട്ര കമ്പോളത്തില്‍ ഇറാഖിന്റെ എണ്ണ വരുമാനത്തിനുള്ള വിശ്വാസ്യത ഉറപ്പാക്കാന്‍ ഈ സംവിധാനം സഹായകമായി. വ്യാപാരത്തിനും ഇറക്കുമതിക്കും ആവശ്യമായ യുഎസ് കറന്‍സി തടസ്സമില്ലാതെ ലഭ്യമാക്കാന്‍ ഈ ബന്ധം സഹായിച്ചു. കൂടാതെ കടക്കാരുടെയും നിയമനടപടികളുടെയും ഭീഷണികളില്‍ നിന്നും ഇറാഖിന്റെ പണത്തെ സംരക്ഷിച്ചുനിര്‍ത്തി. ഇറാഖിലൂടെ ഇറാനിലേക്ക് പണം ഒഴുകുന്നത് തടയാനും ഇത് സര്‍ക്കാരിനെ സഹായിക്കുന്നുണ്ട്.
കരിഞ്ചന്തയും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയും
അമേരിക്കന്‍ നിയന്ത്രണങ്ങള്‍ കാരണം രാജ്യത്ത് ഡോളര്‍ വിതരണം കുറഞ്ഞത് ഇറാഖില്‍ വലിയൊരു കരിഞ്ചന്ത വിപണി വളര്‍ന്നു വരുന്നതിന് കാരണമായി. സെന്‍ട്രല്‍ ബാങ്ക് നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള ഔദ്യോഗിക വിനിമയ നിരക്കും കരിഞ്ചന്തയിലെ നിരക്കും തമ്മിലുള്ള ഈ വലിയ വിടവ് സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതച്ചെലവ് വര്‍ദ്ധിപ്പിച്ചു. അമേരിക്കന്‍ പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാള്‍ഡ് ട്രംപ് ഇറാനെതിരേ 'പരമാവധി സമ്മര്‍ദ്ദ' നയം ശക്തമാക്കിയപ്പോള്‍ ഇറാന്റെ പ്രധാന സാമ്പത്തിക ആശ്രയ കേന്ദ്രമായി പ്രവര്‍ത്തിച്ച ഇറാഖ് ഇതിന്റെ മധ്യത്തില്‍പ്പെടുകയായിരുന്നു. ഫെബ്രുവരി 28-ന് ട്രംപ് ഇസ്രായേലുമായി ചേര്‍ന്ന് ഇറാനെതിരെ ആരംഭിച്ച യുദ്ധം ഇറാഖിനു മേലുള്ള സമ്മര്‍ദ്ദം വീണ്ടും വര്‍ധിപ്പിച്ചു.
ഇറാന്റെ പ്രധാന സാമ്പത്തിക ആശ്രയകേന്ദ്രമായ ഇറാഖിലൂടെ ഡോളര്‍ കടത്തുന്നത് തടയാന്‍ അമേരിക്ക ശക്തമായ ഇടപെടലുകള്‍ നടത്തി. ഡോളര്‍ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനായി ഇറാഖി സെന്‍ട്രല്‍ ബാങ്ക് പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് 'ഫോറിന്‍ കറന്‍സി വിന്‍ഡോ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഡോളര്‍ ലേല സംവിധാനമായിരുന്നു. ഇറാഖി ദിനാര്‍ നല്‍കി യുഎസ് ഡോളറുകള്‍ വാങ്ങാന്‍ സ്വകാര്യ ബാങ്കുകള്‍ക്കും എക്‌സ്‌ചേഞ്ച് സ്ഥാപനങ്ങള്‍ക്കും ദിനംപ്രതി ലേലത്തില്‍ പങ്കെടുക്കാമായിരുന്നു. എന്നാല്‍, അമേരിക്കയുടെ കടുത്ത സമ്മര്‍ദ്ദത്തെത്തുടര്‍ന്ന് 2025-ന്റെ തുടക്കത്തില്‍ ഇറാഖ് ഈ ലേല സമ്പ്രദായം പൂര്‍ണ്ണമായും അവസാനിപ്പിച്ചു. നിരോധിത സംഘടനകളിലേക്കും പ്രത്യേകിച്ച് ഇറാനിലേക്കും ഡോളര്‍ ചോരുന്നത് തടയുന്നതിനുള്ള നടപടികളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഇത്.
ഇറാഖിലെ സൈനിക താവളങ്ങള്‍ ഒഴിഞ്ഞ് അമേരിക്കന്‍ സൈന്യം മടങ്ങുമ്പോള്‍, അത് ഒരു യുഗത്തിന്റെ അവസാനമായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും യഥാര്‍ത്ഥ ചിത്രം മറിച്ചാണ്. സൈന്യത്തെ പിന്‍വലിച്ചാലും രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറയായ എണ്ണ വരുമാനത്തിന്റെ താക്കോല്‍ അമേരിക്കയുടെ കയ്യില്‍ ഭദ്രമാണ്. ഇറാഖിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് മേല്‍ അമേരിക്കന്‍ സാമ്പത്തിക പരമാധികാരം ഒരു ചോദ്യചിഹ്നമായി ഇപ്പോഴും തുടരുന്നു.
The United States has completed the withdrawal of its remaining troops from Iraq, ending more than two decades of military involvement that began with the 2003 invasion. However, the end of the military presence does not mean Washington has lost all of its influence over Iraq. A significant source of U.S. leverage remains Iraq’s oil revenues, which are managed through an account held by the Central Bank of Iraq at the Federal Reserve Bank of New York.